Cholesterol

Cholesterol jest organicznym związkiem chemicznym, zaliczanym do steroli. Z jednej strony jest niezbędny organizmowi do prawidłowego funkcjonowania, z drugiej zaś jego nadmiar może doprowadzić do poważnych zaburzeń zdrowotnych. Oto garść informacji na temat cholesterolu oraz sposobów na kontrolowanie jego stężenia we krwi.

Dlaczego cholesterol jest ważny dla organizmu?

Cholesterol spełnia w ustroju szereg ważnych funkcji, m.in.: umożliwia wytwarzanie hormonów płciowych oraz nadnerczowych (kortykosteroidów), witaminy D3 i kwasów żółciowych. Jest także składnikiem błony komórkowej każdej komórki ludzkiego organizmu.(1)

Skąd organizm czerpie cholesterol?

Cholesterol możemy podzielić na endogenny i egzogenny. Ten pierwszy jest wytwarzany w organizmie przez wątrobę i stanowi 80% ogółu cholesterolu w ustroju. Cholesterol egzogenny to ten, który dostarczamy wraz z pożywieniem, a dokładniej z produktami pochodzenia zwierzęcego, ponieważ rośliny go nie zawierają. Źródłami cholesterolu w diecie są więc różne gatunki mięsa i jego przetwory, ryby, nabiał, jaja. Zawartość cholesterolu we krwi jest kontrolowana przez wątrobę.(2,3)

Jakie frakcje cholesterolu wyróżniamy?

Transport cholesterolu w organizmie jest możliwy dzięki tzw. lipoproteinom, które są kompleksami koloidalnymi i różnią się między sobą gęstością. Ze względu na to, w jakich lipoproteinach zawarty jest cholesterol, dzielimy go na frakcje. Wiedza na temat poszczególnych frakcji cholesterolu jest bardzo ważna, gdyż przydaje się do interpretacji wyników badań.(1)

Rozróżniamy cholesterol:

  • HDL (lipoproteina wysokiej gęstości), potocznie nazywany „dobrym cholesterolem”. Jest to część całkowitego cholesterolu, zawarta w lipoproteinie HDL – jej zadaniem jest przenoszenie cholesterolu z tkanek obwodowych do wątroby. Tam zaś ulega zmetabolizowaniu i nie stanowi zagrożenia dla zdrowia układu sercowo-naczyniowego. Im więcej „dobrego cholesterolu”, tym lepiej.(1,2)
  • LDL (lipoproteina niskiej gęstości) – to cholesterol zawarty w lipoproteinie LDL, transportującej cholesterol z wątroby do mięśni. Tę frakcję nazywa się często „złym cholesterolem”, gdyż przyczynia się do odkładania cholesterolu w tętnicach, co może prowadzić do miażdżycy.(1,2)

Z narastaniem blaszki miażdżycowej związana jest także frakcja VLDL (lipoproteina bardzo niskiej gęstości).(2) Głównymi nośnikami cholesterolu w naszym organizmie są jednak lipoproteiny HDL i LDL.

Podczas badania tzw. panelu lipidowego określany jest też poziom triglicerydów we krwi. Są to estry glicerolu i kwasów tłuszczowych będące głównym składnikiem tkanki tłuszczowej. Jeśli ich stężenie jest zbyt wysokie, wówczas ryzyko chorób sercowo-naczyniowych wzrasta.(1)

Dlaczego nadmierne stężenie „złego” cholesterolu we krwi jest niebezpieczne?

Nadmiar cholesterolu jest szkodliwy, ponieważ prowadzi do zwiększonego ryzyka chorób sercowo-naczyniowych (takich jak zawał serca czy udar niedokrwienny mózgu). Nadmiar cholesterolu sprzyja rozwojowi miażdżycy tętnic, co prowadzi do zwężenia ich światła.(1,2)

Narastająca blaszka miażdżycowa jest zbudowana głównie z cholesterolu. Utrudnia ona przepływ krwi, co natomiast skutkuje niedotlenieniem narządów. Blaszki miażdżycowe mają skłonność do łatwego pękania, a jeśli pęknięcie jest duże, wówczas tworzy się zakrzep zamykający tętnicę.(4)

Wśród potencjalnych problemów zdrowotnych, będących następstwem takiego stanu, znajdują się:

  • Choroba wieńcowa – rozwija się wówczas, gdy miażdżyca dotyczy tętnic zaopatrujących w krew serce, czyli tętnic wieńcowych. Jeżeli dojdzie do pęknięcia blaszki i powstania zakrzepu, wówczas możliwym skutkiem jest zawał serca.
  • Przemijający atak niedokrwienny (TIA) lub udar mózgu – są niebezpiecznymi następstwami miażdżycy tętnic szyjnych i kręgowych, zaopatrujących w krew mózg. Osoby, u których tętnice te są zwężone, doświadczają zawrotów głowy i uczucia dezorientacji.
  • Choroba tętnic obwodowych – mówimy o niej wówczas, gdy dochodzi do zwężenia tętnic doprowadzających krew do nóg. Pacjenci dotknięci tą chorobą odczuwają ból nóg podczas chodzenia, który ustaje po odpoczynku – objaw ten jest zwany chromaniem przestankowym.
  • Inne problemy, w zależności od tego, których tętnic dotyczy miażdżyca. Jeśli rozwinęła się w tętnicach trzewnych, jej konsekwencją jest niedokrwienie jelit, a gdy dotyczy tętnic nerkowych, może skończyć się nefropatią niedokrwienną i schyłkową niewydolnością nerek.(2,4,5)

Jakie są normy stężenia cholesterolu i trójglicerydów we krwi?

Wartości docelowe stężenia cholesterolu we krwi określane są na podstawie stopnia ryzyka wystąpienia schorzeń układu sercowo-naczyniowego. Wartości te przedstawiają się następująco:

  • cholesterol LDL: < 70 mg/dl dla pacjentów z bardzo wysokim ryzykiem, < 100 mg/dl dla pacjentów z wysokim ryzykiem, < 115 mg/dl dla pacjentów z niskim lub średnim ryzykiem – utrzymanie tych wartości jest głównym celem terapeutycznym w zapobieganiu chorobom sercowo-naczyniowym,
  • cholesterol HDL: > 40 mg/dl u mężczyzn oraz > 48 mg/dl u kobiet,
  • trójglicerydy: < 150 mg/dl (jeśli stężenie jest wyższe, należy zwrócić uwagę na inne czynniki ryzyka). (6,9)

O tym, w której grupie ryzyka się znajdujesz, decydują różne parametry zdrowotne. Podwyższone ryzyko schorzeń kardiologicznych występuje nie tylko u osób, które mają za wysoki poziom cholesterolu, ale także:

  • osiągnęły określony wiek (w przypadku mężczyzn 55 lat i powyżej, kobiet - 65 lat i powyżej)
  • palą tytoń,
  • mają podwyższony poziom glukozy we krwi na czczo (102-125 mg/dl) lub badanie wykazało u nich nieprawidłową tolerancję glukozy,
  • są otyłe – ich BMI, czyli wskaźnika masy ciała, wynosi 30 lub więcej lub mają otyłość brzuszną (obwód pasa 88 cm lub więcej w przypadku kobiet i 102 cm lub więcej u mężczyzn),
  • przedwczesne choroby sercowo-naczyniowe występują u nich rodzinnie,
  • są mężczyznami, gdyż u mężczyzn częściej występują tego typu schorzenia.(6)

Czy choroby lub przyjmowane leki mogą wpływać na stężenie cholesterolu we krwi?

Za wysoki poziom cholesterolu (całkowitego oraz frakcji LDL) może wynikać z różnych czynników, w tym związanych z dietą i stylem życia. Czasami jednak problemy z gospodarką lipidową występują w przebiegu różnych chorób, np. hipercholesterolemii wielogenowej lub rodzinnej – obie choroby są uwarunkowane genetycznie, jednak w przypadku hipercholesterolemii rodzinnej zwiększenie stężenia cholesterolu jest znacznie poważniejsze. Ponadto w niektórych przypadkach występuje tzw. hipercholesterolemia wtórna, będąca następstwem schorzeń takich jak niedoczynność tarczycy, zespół nerczycowy, choroba wątroby. Wysokiemu cholesterolowi sprzyjają również niektóre leki: beta-blokery, progestageny i kortykosteroidy, a także stan niedożywienia.(1)

W przebiegu niektórych chorób stężenie cholesterolu całkowitego i frakcji LDL ulega zmniejszeniu. Są nimi nadczynność tarczycy, uszkodzenie lub marskość wątroby, ciężkie zakażenie, a także wyniszczenie organizmu. Na obniżenie poziomu frakcji HDL mają wpływ tzw. dyslipidemia atrogenna oraz rzadkie wady genetyczne. (1)

Jak walczyć ze zbyt wysokim poziomem cholesterolu?

Twoim przewodnikiem w zmaganiach z wysokim poziomem cholesterolu powinien być lekarz. Jednak Twoje codzienne wybory mają ogromne znaczenie w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi. Nawet, jeżeli musisz stosować farmakoterapię, nie zapominaj o zmianach w stylu życia, przede wszystkim o aktywności fizycznej i zdrowej diecie. Istnieje wiele produktów, które pomagają w naturalny sposób zredukować poziom „złego” cholesterolu i podwyższyć stężenie „dobrego”.

  1. Leki

Popularnymi lekami, stosowanymi w celu walki z podwyższonym cholesterolem są substancje z grupy statyn (głównie atorwastatyna i rosuwastatyna). Oprócz tego skuteczność wykazują: ezetimib, inhibitory PCSK9, fibraty, żywice jonowymienne i kwas nikotynowy (niacyna). Lekarz zdecyduje, czy w Twoim przypadku konieczne jest przyjmowanie leków oraz które z nich będą najbardziej odpowiednie.(7)

  1. Regularna aktywność fizyczna (np. marsz)

Ma korzystny wpływ na poziom lipoprotein, a ponadto stymuluje rozwój krążenia obocznego (pozwala ono na „zastępcze” ukrwienie niedotlenionych narządów) oraz usprawnia metabolizm mięśni, które nie są dokrwione.(7)

  1. Dieta

Osoby, u których stwierdzono za wysoki poziom cholesterolu, powinny zredukować jego spożycie do 300 mg/dobę, a także unikać tłuszczów nasyconych (obecnych głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego) na rzecz nienasyconych (ich źródłem są m.in. oleje roślinne). Bardzo ważne w profilaktyce ciężkich schorzeń kardiologicznych są sterole i stanole roślinne, które ograniczają wchłanianie cholesterolu w jelitach. Dostarczenie ich właściwej ilości wraz z pożywieniem jest niemożliwe, dlatego zalecana jest żywność funkcjonalna, wzbogacona o te składniki (stanole znajdziesz m.in. w produktach Benecol) – skonsultuj jednak jej spożywanie z lekarzem.

Jadłospis powinien opierać się na warzywach, owocach i pełnoziarnistych produktach zbożowych, które zawierają nie tylko cenne witaminy i minerały, ale też dużo błonnika zmniejszającego ryzyko otyłości i chorób układu sercowo-naczyniowego. Szczególnie skuteczny jest błonnik rozpuszczalny, zawarty m.in. w owsie oraz produktach owsianych. Korzystny wpływ na zdrowie serca i naczyń mają też m.in. ryby, orzechy, produkty sojowe i czosnek. Dobrze zbilansowana i lekka dieta sprzyja zachowaniu prawidłowej masy ciała, co jest bardzo istotne w profilaktyce oraz leczeniu chorób serca i naczyń. (6,8,9)

  1. Niepalenie

Papierosy są jednym z najczęściej wymienianych czynników zwiększających ryzyko chorób układu krążenia. Zaprzestanie palenia tytoniu wpływa korzystnie m.in. na stężenie cholesterolu frakcji HDL.(9)

  1. Ograniczenie spożywania alkoholu

Maksymalna dzienna dawka alkoholu powinna wynosić 10 g dla kobiet i 20 g dla mężczyzn. Przyjmuje się, że 10 g alkoholu znajduje się w „standardowym” drinku. Mniej więcej tyle alkoholu zawiera małe piwo (4%), mały kieliszek wina (13%) lub kieliszek spirytusu 40% (25 ml to 8g alkoholu).(10) Osoby, u których stwierdzono podwyższenie poziomu trójglicerydów, powinny natomiast zrezygnować z procentów całkowicie. (6)

Jak widzisz, temat cholesterolu jest bardzo szeroki, ale jego stężenie można skutecznie kontrolować po to, aby dłużej cieszyć się zdrowiem, dobrą kondycją i samopoczuciem.

Piśmiennictwo:
  1. Herman P. Cholesterol i triglicerydy - panel lipidowy. https://cholesterol.mp.pl/hipercholesterolemia/103924,cholesterol-i-triglicerydy-panel-lipidowy. Data dostępu: 22.03.2018
  2. Cholesterol (Lowering Your Cholesterol) Center. https://www.medicinenet.com/cholesterol_management/index.htm. Data dostępu: 22.03.2018
  3. Wnęk D. Cholesterol. https://dieta.mp.pl/zasady/117035,cholesterol Data dostępu: 27.04.2018
  4. Cybulska B., Szostak-Węgierek D. Miażdżyca. https://chorobawiencowa.mp.pl/informacje/definicje/54556,miazdzyca. Data dostępu: 22.03.2018
  5. Stryczyński Ł., Posadzy-Małaczyńska A.Postępowanie w miażdżycowym zwężeniu tętnicy nerkowej - angioplastyka czy leczenie zachowawcze? Nadciśnienie Tętnicze. 2007; 11(6): 473-482
  6. Gajewska D. i wsp. Standardy postępowania dietetycznego w kardiologii. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Dietetyki 2016. Dietetyka 2016 vol.9, Wyd. Spec.
  7. Banach M. i wsp. Wytyczne PTL/KLRwP/PTK postępowania w zaburzeniach lipidowych dla lekarzy rodzinnych 2016. Lekarz POZ. 2016; 4: 251-299
  8. Kozłowska-Wojciechowska M., Tykarski A. Rola żywności funkcjonalnej wzbogaconej o stanole roślinne w profilaktyce i leczeniu chorób układu sercowo-naczyniowego na tle miażdżycy. Choroby Serca i Naczyń 2011; 8 (1): 25–30
  9. Catapano A.L. i wsp. Wytyczne ESC/EAS dotyczące leczenia zaburzeń lipidowych w 2016 roku. Kardiologia Polska 2016; 74, 11: 1234–1318
  10. Co to jest "standardowy drink”? https://psychiatria.mp.pl/aktualnosci/141536,co-to-jest-standardowy-drink Data dostępu: 27.04.2018

Cholesterol

W jaki sposób obniżać cholesterol?

Utrzymanie właściwego poziomu cholesterolu we krwi nie jest skomplikowane...

Wysoki poziom cholesterolu – zagrożenia

Specjaliści od lat ostrzegają przed szkodliwym oddziaływaniem cholesterolu na...

Przyczyny wysokiego poziomu cholesterolu

Jest kilka głównych przyczyn, które wpływają na podwyższenie poziomu...

Norma i zakresy dla cholesterolu

Najczęstszą przyczyną zgonów w Polsce według danych GUS-u są...

Rodzaje cholesterolu

Istnieją dwa podziały cholesterolu. Pierwszy dotyczy jego rodzajów –...

Co to jest cholesterol?

Cholesterol to organiczny związek chemiczny. Wbrew powszechnej opinii jest...