Wbrew obiegowej opinii, cholesterol pełni wiele ważnych funkcji w organizmie i nie jest szkodliwy, o ile jego wartości nie przekraczają norm.

Czym tak naprawdę jest cholesterol?

Substancję tę najprościej można określić jako organiczny związek chemiczny, którego obecność jest niezbędna do odpowiedniego funkcjonowania żywego organizmu. Pochodne tego steroidu występują w zasadzie w każdej błonie zwierzęcej, warunkując różnorodne procesy i właściwości. W zależności od składu spożywanych posiłków oraz prowadzonego trybu życia, poziom całkowitego cholesterolu oraz poszczególnych jego frakcji (HLD i LDL) może się zmieniać. Utrzymanie prawidłowego stężenia jest kluczowe m.in. w procesie wytwarzania kwasu żółciowego i hormonów, a także syntezie witaminy D3. Ważna funkcja cholesterolu to również wzmocnienie osłonek mielinowych, które wpływają na sprawność układu nerwowego [1].

Ze względu na źródło pochodzenia, cholesterol dzieli się na endogenny i egzogenny. Pierwszy stanowi około 60-80% całkowitego jego poziomu, z czego zdecydowana większość zostaje wytworzona w wątrobie. Pozostała część jest syntezowana z przyjmowanych pokarmów, dlatego właśnie jadłospis odgrywa tak ważną rolę w regulacji poziomu cholesterolu we krwi.

Dwie strony medalu, czyli cholesterol LDL i HDL

Niemal każdy słyszał o dwóch rodzajach cholesterolu – dobrym i złym (HDL i LDL). Podział ten jest nieco uproszczony i wziął się bezpośrednio z funkcji, jakie obie frakcje pełnią w organizmie.

Cholesterol LDL stanowi około 60% całkowitej ilości cholesterolu we krwi. Te lipoproteiny o małej gęstości odpowiadają za tworzenie blaszek miażdżycowych w ścianach naczyń krwionośnych. Dochodzi do tego w skutek osiadania komórek w tętnicach i żyłach, czego efektem jest zmniejszenie światła naczynia oraz znaczące obniżenie ilości przepływającej krwi. Głównymi powikłaniami zbyt dużego poziomu cholesterolu LDL we krwi są: miażdżyca, choroba niedokrwienna serca, a nawet zawał mięśnia sercowego.

HDL pełni rolę „dobrego policjanta”. Jego zadaniem jest przede wszystkim zapobieganie wytwarzaniu blaszek miażdżycowych. Obecność HDL we krwi sprawia, że komórki tłuszczowe są transportowane do wątroby, która to natomiast je rozkłada i usuwa. Najprościej można uznać,  że im większy jest poziom frakcji HDL, tym mniejsze staje się ryzyko wystąpienia różnorodnych chorób serca.

Jakie są prawidłowe wartości cholesterolu?

W celu profilaktyki chorób krążenia wynikających z nieprawidłowego poziomu cholesterolu opracowano normy, których przestrzeganie minimalizuje ryzyko ich wystąpienia. Co ważne, Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne opracowało odmienne poziomy dla osób ze zdiagnozowaną chorobą krążenia lub cukrzycą, jak i bez niej.

Całkowity poziom cholesterolu u osób zdrowych nie powinien być większy niż 190 md/dl, co jest równe 5,0 mmol/l. W przypadku złego cholesterolu, czyli LDL, wartość graniczna została określona jako 115 mg/dl (3,0 mmol/l), natomiast norma dla cholesterolu HDL wynosi co najmniej 40 md/dl (1,0 mmol/l) dla mężczyzn i 46 mg/dl (1,2 mmol/l) dla kobiet.

W przypadku osób z rozpoznaną cukrzycą lub chorobą krążenia, łączne stężenie wszystkich frakcji nie powinno przekraczać 175 md/dl, co odpowiada 4,5 mmol/l. Prawidłowy poziom LDL wynosi nie więcej niż 100 md/dl (2,5 mmol/l), podczas gdy wartości HDL dla kobiet i mężczyzn są dokładnie takie same, jak w przypadku osób zdrowych.
Poziom cholesterolu określa się za pomocą badania krwi zwanego lipidogramem. Choć wstępną analizę można wykonać samodzielnie, pełnej interpretacji wyniku cholesterolowego powinien dokonać lekarz.

[1] W. Z. Traczyk, A. Trzebski, A. Godlewski, Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, s. 806.