Dieta cukrzycowa należy do najważniejszych elementów terapii – zapobiega groźnym powikłaniom, zmniejsza ryzyko rozwoju chorób naczyniowych, utrzymuje w ryzach poziom ciśnienia krwi, dba o zachowanie odpowiedniego stężenia glukozy i lipidów. Wbrew pozorom wcale nie musi być niesmaczna ani kojarzyć się z pasmem wyrzeczeń. Jak prawidłowo komponować posiłki dla osób z cukrzycą?

Dieta w cukrzycy – podstawy

Dieta cukrzycowa powinna uwzględniać upodobania kulinarne diabetyka – w ten sposób łatwiej jej przestrzegać. Należy zwracać uwagę na kaloryczność produktów, odpowiednio rozkładać posiłki w ciągu dnia i pamiętać o wyborze właściwych źródeł energii.

Najczęściej diagnozuje się cukrzycę typu 2. Schorzenie dotyka głównie seniorów, ale trzeba zaznaczyć, że wiek chorych drastycznie obniża się każdego roku (z powodu tzw. „epidemii otyłości”) (1). To choroba postępująca, ale jeśli wykryje się ją na czas, zwykle terapia ogranicza się do prawidłowej diety i leków obniżających poziom glukozy. Zaleca się, by program żywieniowy diabetyka komponował specjalista, który bierze pod uwagę wiele indywidualnych czynników, m.in. stan zdrowia, tryb życia, wiek pacjenta. Bardzo często cukrzycy towarzyszy nadwaga – w tym wypadku menu musi uwzględniać plan obniżenia masy ciała.

Dieta cukrzyka typu 2 powinna zaspokajać podstawowe potrzeby żywieniowe: dostarczać odpowiednią ilość składników odżywczych, witamin i minerałów. Najlepiej spożywać 5 posiłków dziennie – jeść częściej, ale przyjmować mniejsze porcje.

Węglowodany i tłuszcze – co warto wiedzieć?

Należy zwracać szczególną uwagę na rodzaj węglowodanów obecnych w diecie przy cukrzycy typu 2. Z menu diabetyka trzeba wyeliminować cukry proste (ciasta, czekoladę, cukierki itp.) (2). Jadłospis powinien opierać się na węglowodanach złożonych, a więc produktach zbożowych, jak ciemne pieczywo (z mąki z pełnego przemiału), grube kasze, razowe makarony, brązowy ryż. To bogate źródła cennego błonnika, który poprawia metabolizm i wpływa na obniżenie poziomu cholesterolu całkowitego i tzw. frakcji miażdżycowych LDL (3).

Nie wolno zapominać o ograniczeniu spożywania tłuszczów zwierzęcych. W diecie cukrzycowej nie ma miejsca dla pełnotłustego mleka i jego przetworów, tłustych wędlin, smalcu czy słoniny. Twarde margaryny i produkty typu fast food są absolutnie zabronione. Oczywiście, nie wszystkie tłuszcze należy wykluczyć z menu. Zaleca się włączyć do jadłospisu jedno- i wielonienasycone kwasy tłuszczowe, które obniżają poziom „złego” cholesterolu we krwi, zapobiegają miażdżycy, zwiększają odporność, wspomagają pracę mózgu i narządu wzroku (4). Prozdrowotne właściwości wykazują wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 (obecne głównie w rybach morskich) i omega-6 (w olejach roślinnych). Diabetycy powinni minimum 2 razy w tygodniu przyrządzać sobie ryby (5). Mogą wybierać oleje roślinne, np. słonecznikowe, kukurydziane, sojowe. Do smarowania pieczywa należy używać margaryn miękkich, najlepiej zawierających stanole roślinne, które regulują poziom cholesterolu we krwi, np. Benecol®.

Na co jeszcze zwracać uwagę?

W diecie cukrzyka typu 2 nie może zabraknąć cennego białka. Należy szukać go w niskotłuszczowych przetworach mlecznych, a także chudych gatunkach mięs (np. indyk, kurczak bez skórki) i oczywiście rybach. Do drugiego śniadania warto wypić naturalny jogurt lub kefir (bez dodatku cukru lub innych substancji słodzących). Rośliny to również bogate źródła białka, zwłaszcza warzywa strączkowe. Zaleca się chociaż raz w tygodniu jeść groch, soczewicę, soję, które (oprócz białka) zawierają też sporą dawkę witamin i minerałów.

Dieta cukrzycowa powinna uwzględniać warzywa – najlepiej dołączać spore porcje do każdego posiłku. Jeśli wymagają gotowania, trzeba zwrócić uwagę, by czas obróbki termicznej był jak najkrótszy. Owoce nie należą do produktów zakazanych, ale warto zachować ostrożność, włączając je do menu diabetyka (maksymalnie 300 g dziennie) (6). Cukrzycy mogą wybierać owoce słabo dojrzałe, o niskim indeksie glikemicznym (np. grapefruity).

Osoby chore na cukrzycę powinny zrezygnować z palenia tytoniu i picia alkoholu. W pewnych przypadkach lekarz może wyrazić zgodę na okazjonalną lampkę wytrawnego wina (najlepiej z dodatkiem wody).

Przyrządzając posiłki, należy unikać technik wymagających użycia tłuszczu (np. smażenia). Można gotować, dusić potrawy lub piec je w piekarniku w rękawie albo specjalnych naczyniach, bez dodatku tłuszczu.

Bibliografia:

1. Medycyna Praktyczna, http://www.mp.pl/cukrzyca/cukrzyca/typ2/65891,cukrzyca-typu-2, dostęp: 16.06.2016
2. Medycyna Praktyczna, http://www.mp.pl/cukrzyca/dietaiwysilek/103394,co-je-chory-na-cukrzyce-to-co-lubi-czyli-ciastko-prosze, dostęp: 16.06.2016
3. Medycyna Praktyczna, http://dieta.mp.pl/zasady/68179,indeks-glikemiczny, dostęp: 16.06.2016
4. Medycyna Praktyczna, http://dieta.mp.pl/zasady/67338,tluszcze, dostęp: 16.06.2016
5. Medycyna Praktyczna, http://www.mp.pl/cukrzyca/dietaiwysilek/67051,dieta-cukrzycowa, dostęp: 16.06.2016
6. Jw.