Zmiana stylu życia to istotny element profilaktyki i leczenia nadciśnienia tętniczego. Zalecenia obejmują właściwą dietę, większą aktywność fizyczną, unormowanie masy ciała, ograniczenie spożycia alkoholu i rezygnację z palenia tytoniu.

DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension – dosłownie: zatrzymywanie nadciśnienia dietą) to nazwa amerykańskich badań klinicznych, podczas których oceniano wpływ konkretnych składników pokarmowych na wysokość ciśnienia tętniczego. (1)

Badania DASH i DASH-Sodium

Badania, od których dieta DASH zapożyczyła swą nazwę, porównywały wpływ trzech różnych modeli żywieniowych na wartości ciśnienia tętniczego. Przebadano 459 dorosłych, nieleczonych farmakologicznie, którzy cierpieli na nadciśnienie lub u których istniało ryzyko rozwoju tej choroby.

Uczestników podzielono na trzy grupy, dwie z nich stosowały typową dietę amerykańską, przy czym w jednej grupie wprowadzono do jadłospisu większą ilość warzyw i owoców. Trzeciej grupie zalecono właśnie tzw. dietę DASH, która charakteryzowała się małą zawartością tłuszczu oraz obejmowała duże spożycie warzyw i owoców.

Jej twórcy proponowali włączać do menu gruboziarniste produkty zbożowe, niskotłuszczowe produkty mleczne, mięso drobiowe, ryby i orzechy.

Należy zaznaczyć, że wszystkie grupy spożywały podobną ilość sodu (ok. 3000 mg, czyli 7,5 g soli kuchennej). Poza tym ograniczono ogólne spożycie tłuszczu (w tym nasyconych kwasów tłuszczowych, cholesterolu), czerwonego mięsa, słodkich napojów, a także alkoholu. Dieta tego rodzaju dostarczała sporych ilości magnezu, potasu, wapnia, białka i błonnika. (1,2)

Wyniki badań dowiodły, że wartości ciśnienia tętniczego obniżyły się w wyniku diety amerykańskiej zwiększającej spożycie warzyw i owoców oraz diety DASH. Jednak ta ostatnia okazała się najskuteczniejszym modelem żywienia, który przynosił najlepsze efekty.

Dieta DASH pozwoliła zmniejszyć ciśnienie skurczowe średnio o 6 mm Hg, natomiast ciśnienie rozkurczowe – o 3 mm Hg. Pierwsze rezultaty pojawiły się już po dwóch tygodniach stosowania nowego menu. (1)

W ramach kontynuacji przeprowadzono badanie DASH-Sodium, które oceniało wpływ spożycia sodu na wartości ciśnienia tętniczego. Okazało się, że ograniczenie jego konsumpcji do 2400 mg dziennie pozwala znacząco obniżyć ciśnienie.

Osoby, które zmniejszyły przyjmowanie sodu do 1500 mg dziennie, mogły liczyć na jeszcze bardziej zadowalające efekty. Najlepsze rezultaty jednak zaobserwowano u pacjentów, którzy jednocześnie stosowali dietę DASH i obniżali spożycie sodu. (1,2)

Dieta DASH zapobiega nadciśnieniu tętniczemu, jest także elementem leczenia tej choroby. Zmianę stylu życia stosuje się łącznie lub oddzielnie z farmakoterapią. U osób leczonych farmakologicznie jej zalecenia mogą zwiększać skuteczność terapii.

Ponadto dieta DASH korzystnie wpływa na samopoczucie, pomaga zmniejszyć masę ciała i obniżyć stężenie cholesterolu we krwi. (1) Osoby, które powinny kontrolować poziom cholesterolu, mogą również smarować pieczywo produktami ze stanolami roślinnymi, które regulują gospodarkę lipidową organizmu. (3) Stanole roślinne zawiera np. Benecol® z oliwą z oliwek.

Dieta DASH – główne zalecenia

Zgodnie z zaleceniami diety DASH, należy codziennie spożywać produkty z różnych grup pokarmowych, takich jak:

  • produkty zbożowe,
  • nabiał,
  • warzywa,
  • owoce,
  • mięso,
  • orzechy,
  • nasiona,
  • tłuszcze, oleje.

Dieta DASH zawiera dokładnie wskazówki określające ilość porcji, jakie można przyjąć dziennie (zależnie od zapotrzebowania energetycznego). (1,2)

Należy ograniczyć spożycie tłuszczów. Do menu powinno się włączać niskotłuszczowe produkty zwierzęce i chude lub odtłuszczone produkty mleczne. Tłuszcze (z przewagą tłuszczów roślinnych) mogą dostarczać maksymalnie 27% kalorii. Zaleca się zmniejszyć konsumpcję mięsa; spożywać głównie ryby i chudy drób (po ugotowaniu, pieczeniu, ale nie smażeniu). (1)

Zgodnie z wytycznymi diety DASH, należy jeść dużo warzyw i owoców, zwłaszcza o niskiej zawartości sodu. Najlepiej przygotowywać 4-5 porcji dziennie i podawać je do każdego posiłku. Warzywa i owoce warto spożywać w postaci surowej; przyrządzać z nich sałatki i surówki bez dodatku soli. Można doprawiać je ziołami i sokiem z cytryny. Menu musi uwzględniać również orzechy i migdały. (1)

W nowym menu powinno znaleźć się mniej cukrów prostych – po słodycze i słodzone napoje lepiej sięgać rzadko i wybierać wyłącznie produkty niskotłuszczowe. Źródeł „dobrych” węglowodanów złożonych należy szukać w zbożach, nasionach, ziarnach i produktach zbożowych (zwłaszcza z mąki z pełnego przemiału). Zaleca się zmniejszyć konsumpcję sodu (a więc soli kuchennej – chlorku sodu) do 1500 mg (4 g soli). (1)

Wyniki wielu badań klinicznych dowiodły jednoznacznie, że dieta DASH działa przeciwnadciśnieniowo; poza tym zapobiega otyłości, cukrzycy i miażdżycy. (1)

Źródło:

  1. Medycyna Praktyczna, http://nadcisnienie.mp.pl/informacje/dietaiwysilek/60147,dieta-dash, dostęp: 21.04.2017
  2. PZWL, http://www.wydawnictwopzwl.pl/download/216070100.pdf, dostęp: 21.04.2017
  3. Medycyna Praktyczna, http://dieta.mp.pl/zasady/117035,cholesterol, data dostępu: 21.04.2017