Spożycie około 2g steroli/stanoli roślinnych dziennie powoduje obniżenie stężenia cholesterolu całkowitego oraz frakcji „złego” cholesterolu LDL o 7-10%. Takie oświadczenie wydały najważniejsze instytucje badające żywność i żywienie na całym świecie.

Sterole to podstawowe składniki błon komórkowych organizmów zwierzęcych i roślinnych. Dotychczas poznanych zostało blisko 40 form steroli roślinnych, z których najbardziej znane i najczęściej spotykane to: β-sitosterol, kampesterol i stigmasterol. Ich nasyconą formą są stanole, powstające w wyniku uwodornienia steroli (te w naturze występują w śladowych ilościach).

Fitosterole odgrywają ważną rolę w prewencji i leczeniu chorób układu krążenia. Ich działanie polega na zmniejszaniu wchłaniania cholesterolu w jelicie cienkim. Mechanizm wiąże się z konkurowaniem fitosteroli z cholesterolem o przyłączenie do wolnych receptorów miceli, co skutkuje obniżeniem wchłaniania cholesterolu z przewodu pokarmowego i większym jego wydalaniem.

Produkty bogate w sterole roślinne to: otręby ryżowe, olej kukurydziany, olej sojowy, olej słonecznikowy, oliwa z oliwek, orzechy oraz rośliny strączkowe. Niestety wymienione oleje zawierają bardzo dużo kwasów tłuszczowych omega 6, których nadmierny udział w diecie działa prozapalnie i zmniejsza przyswajanie kwasów tłuszczowych omega 3.

Dlatego też ze względu na sterole nie należy eliminować ich z diety, ale też zwrócić uwagę na większy udział produktów bogatych w omega 3 (tłuste ryby morskie, olej rzepakowy, olej lniany, siemię lniane, nasiona chia, nasiona konopne, wzbogacone produkty sojowe, algi morskie). Do produktów zawierających również znaczne ilości steroli należą migdały, kukurydza, sałata, banany oraz pomidory.

Stosując naturalne produkty bogate w sterole roślinne przy standardowej diecie niestety nie jesteśmy w stanie spożyć aż 2g tych dobroczynnych składników. Spożycie fitosteroli wynosi około 500mg na dobę w krajach śródziemnomorskich, zaś w Europie Północnej jedynie 250 mg na dobę.

Dlatego też zalecane jest regularne stosowanie żywności funkcjonalnej, wzbogaconych produktów w sterole i stanole roślinne. Do takich produktów zalicza się przede wszystkim margarynę miękką np. Benecol, fermentowane napoje mleczne oraz batony zbożowe np. Benecol.

Stosowanie diety bogatej w fitosterole daje pozytywne efekty na poziomie redukcji cholesterolu całkowitego i frakcji LDL o 7-10% jedynie pod warunkiem stosowania dietoterapii minimum 3 tygodnie. Niektóre badania wskazują na wyższą skuteczność stanoli w porównaniu ze sterolami.

Stosując sterole roślinne nie należy przekraczać ich dziennego zapotrzebowania wraz z żywnością funkcjonalną, ponieważ skutkować to może obniżeniem stężenia karotenoidów. Jednak przy stosowaniu się do zaleceń zdrowego żywienia i jedząc minimum 5 porcji warzyw ryzyko niedoborów nie jest brane pod uwagę.

Przeciwwskazaniem do stosowania steroli roślinnych jest choroba uwarunkowana genetycznie- fitosterolemia, ciąża, karmienie piersią oraz nie są zalecane również dzieciom do 5 roku życia. Maksymalna dawka fitosteroli to 3g na dobę. W tym celu warto zapoznać się z etykietą produktu żywności funkcjonalnej, na którym producent określa zalecaną dawkę produktu np. ilość kromek pieczywa posmarowanego margaryną.

Fitosterole mogą też wchodzić w reakcję z niektórymi lekami, dlatego przed ich zastosowaniem należy skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem. Tymczasem stosowanie stanoli roślinnych wraz z dietą niskotłuszczową i statynami (lekami obniżającymi cholesterol) daje możliwość zmniejszenia dawki leku hipolipemicznego. W tym przypadku zmniejszenie ryzyka rozwoju chorób układu krążenia wynosi aż 25%.

Sterole roślinne nie wpływają niestety na podwyższenie frakcji HDL cholesterolu oraz obniżenie trójglicerydów. W tym przypadku większą rolę odgrywają niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe jednonienasycone i wielonienasycone omega 3 oraz regularna aktywność fizyczna.

 

Mgr Hanna Stolińska-Fiedorowicz- dietetyk kliniczny, absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Konsultant marki Benecol