Niemal każdy choć raz w życiu przeszedł kurację antybiotykiem. Antybiotyki to leki, które skutecznie niszczą bakterie, stąd ich zażywanie pozwala nam znacząco skrócić czas choroby. Jednak te środki mogą mieć skutki uboczne, stąd decyzję o ich stosowaniu zawsze powinno się omówić z lekarzem. Kiedy należy uważać przyjmowane antybiotyki?

Antybiotyki – działanie leków

Antybiotyki są powszechnie stosowane w światowej medycynie. Według statystyk, w samym 2009 roku zażywało je 40 proc. populacji krajów Unii Europejskiej (w roku 2013 – 35 proc.) [1]. Antybiotyki są lekami o działaniu antybakteryjnym. Ich celem jest zabicie lub zahamowanie rozmnażania chorobotwórczych mikrobów – ich działanie jest więc podobne do chemioterapeutyków lub leków przeciwgruźliczych. Antybiotyki mogą być zarówno pochodzenia roślinnego, jak i być substancjami syntetycznie wyprodukowanymi w laboratorium. Antybiotyki działają na wszystkie organizmy wykazujące cechy istot żywych. Nie działają natomiast na wirusy. Samo działanie antybiotyków jest różnorakie: mogą hamować syntezę ścian komórkowych bakterii, innych białek bakteryjnych, uszkadzać błonę komórkową komórki bakteryjnej czy upośledzać procesy, które w niej przebiegają. Nie ma jednak uniwersalnego antybiotyku, który zadziałałby na każdą bakterię, stąd lek ten powinno się zażywać jedynie po konsultacji z lekarzem.

Czy nadużywamy antybiotyków?

Mimo że antybiotyki mają dość długą tradycję w medycynie powszechnej, ciągle spora część społeczeństwa nie ma świadomości co do ich działania. W badaniach Eurobarometru aż połowa ankietowanych nie wiedziała o tym, że antybiotyki nie działają na wirusy, a dwie trzecie badanych nie przejmowało się skutkami ubocznymi antybiotykoterapii [1]. Co gorsza, lekarze zaczynają uważać antybiotyki za „lek na wszystko” i przepisują je zdecydowanie zbyt często. Problem niewystarczającej edukacji dostrzegły już europejskie i światowe fundacje medyczne. Celem szerzenia informacji dotyczących antybiotykoterapii, powołano do życia Narodowy Program Ochrony Antybiotyków. Uczy on, zarówno pacjentów jak i lekarzy, racjonalnego stosowania antybiotykoterapii – w określonych przypadkach, dawkach i częstotliwości [2].

Kiedy antybiotyk może nam zaszkodzić?

Zdarza się, że u pacjenta występują skutki uboczne przyjmowania antybiotyków – może nastąpić reakcja alergiczna w postaci wysypki, obrzęku i/lub podwyższonej temperatury ciała. Choć rzadko reakcja alergiczna jest groźna dla życia człowieka. Innym problemem związanym z antybiotykoterapią jest uszkodzenie równowagi mikroflory jelitowej; antybiotyki zabijają bowiem nie tylko „złe”, ale i „dobre” bakterie człowieka. Stąd w trakcie i po antybiotykoterapii niezbędne jest stosowanie pre- i probiotyków, czyli substancji, które pomagają zregenerować mikrobiom jelit i umożliwiają mu powrót do pełnej sprawności. Niektóre antybiotyki mogą wpływać na wchłanialność i działanie innych leków, stąd podczas kuracji należy zapoznać się z możliwymi interakcjami lekowym oraz poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych preparatach. Między innymi może dojść do zmniejszenia skuteczności antykoncepcji hormonalnej. W czasie stosowania niektórych rodzajów antybiotyków powinno się unikać słońca – stąd wizyta na solarium w trakcie antybiotykoterapii także nie jest najlepszym rozwiązaniem. Wszelkie wątpliwości należy zawsze poruszyć w rozmowie z lekarzem zlecającym lek.

Źródło:

  1. Poskrobko B. Zrównoważony rozwój – dążenia i zagrożenia. Materiały I Międzynarodowej Konferencji Naukowej Ekonomia i polityka zrównoważonego rozwoju. Teoria i ujęcie statystyczne. Białowieża, 2013: 1-41.
  2. Senderowska J., Muszyńska A. Racjonalna antybiotykoterapia w podstawowej opiece zdrowotnej. Family Medicine & Primary Care Review, 2013. 15(3):389–390.