Ospa wietrzna należy do grupy najczęstszych i najbardziej zakaźnych chorób wieku dziecięcego. Wywołuje ją wirus ospy wietrznej i półpaśca, który przenosi się przez kontakt bezpośredni, drogą powietrzną i kropelkową.

Wykwity ospowe początkowo przyjmują postać czerwonawych grudek, które z czasem przekształcają się w pęcherzyki osadzone na rumieniowym podłożu. Ospa wietrzna może przebiegać łagodnie lub bardzo ciężko z powikłaniami (m.in. zapaleniem ucha środkowego, zapaleniem płuc, zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych, zapaleniem mózgu). (1,2,3)

Ospa wietrzna – choroba wysoce zakaźna

Ospa wietrzna to choroba wysoce zakaźna, powodowana przez wirus ospy wietrznej i półpaśca (Varicella-zoster virus – VZV); aktualnie częściej stosuje się inną nazwę patogenu: ludzki herpeswirus typu 3 (ang. human herpesvirus 3; HHV-3).

Źródłem zakażenia jest osoba chora na ospę wietrzną lub półpasiec. Wirus potrafi przenosić się drogą kropelkową oraz z ruchem powietrza – „z wiatrem” na odległość nawet kilkudziesięciu metrów (zdolność ta zadecydowała o nazwie choroby: „ospa wietrzna”). Zakaźna jest nie tylko wydzielina dróg oddechowych, ale również treść pęcherzyków ospowych. (4,5)

Szacuje się, że ryzyko zachorowania po kontakcie z chorym może wynieść nawet 90 proc. Szczyt zachorowań przypada na miesiące zimowe i wiosenne. Najczęściej chorują dzieci w wieku szkolnym i przedszkolnym.

Okres wylęgania ospy wietrznej (tj. czas od wniknięcia wirusa do organizmu do wystąpienia pierwszych objawów) wynosi 10-21 dni (zwykle 2-3 tygodnie). Jednak u osób z obniżoną odpornością okres ten może trwać dłużej (ok. 4 tygodni). (1,4)

Wirus VZV – groźny nie tylko dla dzieci

U osób dorosłych i młodzieży choroba może przebiegać ciężej i częściej wiązać się z groźnymi powikłaniami, jak zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu, móżdżku.

Nie wolno zapominać, że zakażenie wirusem ospy wietrznej i półpaśca jest szczególnie niebezpieczne dla noworodków i pacjentów z niedoborami odporności, a także dla przyszłych mam (w ciąży istnieje zagrożenie zakażenia płodu). (3,5)

Pierwszy kontakt z wirusem VZV skutkuje ospą wietrzną. Przechorowanie ospy daje zwykle trwałą odporność (do końca życia), ale wirus pozostaje w organizmie – w postaci utajonej trwa w zwojach nerwowych, a w sprzyjających warunkach (zwykle w okresach zmniejszonej odporności) może dojść do jego reaktywacji i rozwoju półpaśca. (5)

Podejrzenie ospy wietrznej – co robić?

W przypadku zaobserwowania objawów wskazujących na ospę wietrzną należy bezzwłocznie zgłosić się do lekarza, który ustali optymalne postępowanie, rozważy konieczność podania leku przeciwwirusowego i (ewentualnego) leczenia szpitalnego. (5)

Osoba chora na ospę wietrzną zaraża już 2 dni przed wystąpieniem zmian skórnych – okres zakaźności utrzymuje się do momentu przyschnięcia wszystkich wykwitów (ok. 6 dni). (1)

Wysypka w przebiegu ospy wietrznej jest tak charakterystyczna, że na jej podstawie lekarz może rozpoznać chorobę. W niektórych przypadkach wskazane jest wykonanie badań dodatkowych, np. badań serologicznych. (1,5)

Ospa wietrzna – metody leczenia

Chorym zaleca się odpoczynek w łóżku i codzienną kąpiel (najlepiej prysznic), po której skórę należy delikatnie osuszać ręcznikiem (bez pocierania). Ospę wietrzną o łagodnym przebiegu oraz u dzieci do 12. roku życia (z prawidłową odpornością) leczy się tylko objawowo. Podaje się leki przeciwbólowe, przeciwświądowe i przeciwgorączkowe (nie należy stosować kwasu acetylosalicylowego ze względu na większe zagrożenie rozwojem zespołu Reye’a). (2,3,5)

U chorych z obniżoną odpornością lub pacjentów, u których ospa wietrzna przebiega ciężko, rozważa się leczenie przyczynowe – podanie leku przeciwwirusowego, który hamuje procesy namnażania się wirusa.

W uzasadnionych przypadkach (np. u osób obarczonych wysokim ryzykiem ciężkich powikłań, które miały kontakt z chorym) stosuje się swoiste przeciwciała (preparaty immunoglobuliny ze swoistymi przeciwciałami anty-VZV).

Pacjenci z powikłaniami i/lub niedoborami odporności z reguły wymagają hospitalizacji, a po zakończeniu leczenia – dalszej specjalistycznej kontroli medycznej. (4,5)

Źródło:

  1. Marczyńska M. Ospa wietrzna. Pediatr Dypl. 2012; 16 (6): 10–14
  2. Gajewski P. (red.), Ospa wietrzna, https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.18.1.6, data dostępu: 19.02.2018
  3. Hozyasz K. Ospa wietrzna – choroba o nie zawsze łagodnym przebiegu. Med Rodz. 2004; 4: 167–168
  4. Kuchar E. Ospa wietrzna u dorosłych. https://choroby-zakazne.mp.pl/choroby/165511,ospa-wietrzna-u-doroslych, data dostępu: 19.02.2018
  5. Milewska-Bobula B., Lipka B. Ospa wietrzna. https://pediatria.mp.pl/choroby/chorobyzakazne/67573,ospa-wietrzna, data dostępu: 19.02.2018