Nieżyt nosa (potocznie katar) jest częstą dolegliwością, która rozwija się w następstwie stanu zapalnego i upośledzenia funkcji błony śluzowej nosa. Może wystąpić u pacjentów w każdym wieku.

Nieżyt nosa to stosunkowo szeroki i pojemny termin, który obejmuje zbiór chorób przebiegających z uczuciem blokady nosa, wyciekiem z jamy nosowej, przekrwieniem błony śluzowej, kichaniem i świądem. W większości przypadków za dolegliwość odpowiadają czynniki infekcyjne lub alergiczne. (1,2)

Nieżyt nosa i zatok: infekcyjny i alergiczny

Nieżyt nosa oznacza zapalenie błony śluzowej jamy nosowej, które z reguły współistnieje z zapaleniem zatok przynosowych. Do najczęstszych postaci dolegliwości należą:

  • infekcyjny nieżyt nosa i zatok (ostry i przewlekły);
  • alergiczny nieżyt nosa i zatok (ostry i przewlekły). (1)

Ostry infekcyjny nieżyt nosa jest stanem zapalnym błony śluzowej nosa i zatok spowodowanym przez zakażenie (wirusowe lub bakteryjne). Dolegliwość przebiega z upośledzeniem drożności nosa oraz wyciekiem z nosa.

U osób dorosłych może występować dodatkowo ból głowy (ostry bądź rozpierający) i zaburzenie węchu. U dzieci może pojawić się kaszel, który jest objawem towarzyszącej infekcji gardła lub wynika z podrażnienia przez wydzielinę nosową spływającą po tylnej ścianie gardła. (1,3)

Alergiczny nieżyt nosa jest procesem zapalnym błony śluzowej nosa i zatok spowodowanym działaniem alergenu (rozwija się po ekspozycji osoby uczulonej na alergen w wyniku reakcji immunologicznej). Na dolegliwość składa się zespół objawów, do których należą upośledzenie drożności nosa, wodnisty wyciek z jamy nosowej, świąd i kichanie. (1,2)

Ostry infekcyjny nieżyt nosa i zatok – metody leczenia

Ostry infekcyjny nieżyt nosa i zatok może składać się z trzech faz. Pierwsza – faza przeziębienia – ma etiologię wirusową (na ogół zakażenie wywołuje Rhinovirus). Wyróżnia ją ostry przebieg i tendencja do samoistnego ustępowania. Objawy zwykle utrzymują się ok. tygodnia.

Katar infekcyjny tego rodzaju z reguły nie wymaga oceny lekarskiej. Najczęściej leczy się go tylko objawowo (np. preparatami obkurczającymi błonę śluzową nosa). (1,2)

Druga faza – ostre powirusowe zapalenie nosa i zatok przynosowych – dotyczy pacjentów, u których objawy utrzymują się dłużej niż dziesięć dni. W większości przypadków jest to przewlekająca się infekcja wirusowa, z którą należy zgłosić się do lekarza. Stan może wymagać włączenia do terapii glikokortykosteroidów miejscowych (podawanych donosowo). (1)

Trzecia faza – ostre bakteryjne zapalenie nosa i zatok – charakteryzuje się pogorszeniem samopoczucia i ponownym zaostrzeniem objawów po niepełnej, krótkotrwałej poprawie. W jej przebiegu może pojawić się ropny wyciek z nosa, gorączka, silny ból głowy (zwykle w okolicach oczodołu). Leczenie polega na podawaniu glikokortykosteroidów donosowych i antybiotyku. (1)

Jak leczyć alergiczny nieżyt nosa i zatok?

Alergiczny nieżyt nosa i zatok dzieli się na:

  • okresowy – w którym dolegliwości występują rzadziej niż cztery dni w tygodniu lub trwają krócej niż cztery tygodnie;
  • przewlekły – w którym objawy pojawiają się częściej niż cztery dni w tygodniu i utrzymują się ponad cztery tygodnie. (1)

Wyróżnia się również łagodny alergiczny nieżyt nosa i zatok (z nieuciążliwymi objawami) oraz umiarkowany/ciężki (z uciążliwymi objawami wywierającymi niekorzystny wpływ na codzienną aktywność i sprawność psychospołeczną oraz obniżającymi jakość odpoczynku nocnego). (1)

W alergicznym nieżycie nosa i zatok stosuje się przede wszystkim leczenie farmakologiczne, obejmujące m.in. podawanie leków przeciwhistaminowych II generacji i glikokortykosteroidów (donosowo). (1)

Leki przeciwhistaminowe skutecznie zwalczają kichanie, świąd, redukują wyciek z nosa i tzw. objawy spojówkowe (związane z zapaleniem spojówek), które towarzyszą sezonowym postaciom alergicznego nieżytu nosa i zatok.

Glikokortykosteroidy donosowe wykazują silne, miejscowe działanie przeciwzapalne, znoszą wszystkie objawy nieżytu nosa (również upośledzenie drożności). (1)

Źródło:

  1. Śliwińska-Kowalska K. Leczenie alergicznego i infekcyjnego nieżytu nosa i zatok przynosowych w świetle konsensusów międzynarodowych. Otorynolaryngologia. 2016; 15 (4): 145–151.
  2. Fornal R., Kurzawa R., Błażowski Ł. et al. Nieżyt nosa – najważniejsze fenotypy i endotypy oraz zasady leczenia. Alerg Astma Immun. 2015; 20 (4): 242–252.
  3. Zagor M., Czarnecka P., Janoska-Jaździk M. Nieżyt nosa. https://otolaryngologia.mp.pl/choroby/choroby-nosa-i-zatok/105992,niezyt-nosa, data dostępu: 19.02.2018.