Zaparcie oznacza zbyt małą częstotliwość wypróżnień (dwa razy w tygodniu lub rzadziej), a także dodatkowe dolegliwości, do których należą: trudności w oddawaniu stolca, uczucie niepełnego wypróżnienia, oddawanie twardego stolca.

Problem nie należy do rzadkości – szacuje się, że z powodu zaparć cierpi 20-30 proc. populacji ogólnej. Dolegliwość częściej doskwiera kobietom, osobom w podeszłym wieku, a także chorym, u których zaparcia nasila stosowane leczenie farmakologiczne. (1)

Jak zwalczać zaparcia?

Zaparcia to powszechny problem, jednak w większości przypadków można je skutecznie zwalczać i zapobiegać im w przyszłości (przez zmianę trybu życia i diety). Ponadto nie wolno lekceważyć potrzeby wypróżnienia; zaleca się również podejmować próby oddawania stolca dwa razy dziennie o stałej porze. Jeśli postępowanie niefarmakologiczne nie przynosi oczekiwanych rezultatów, rozważa się farmakoterapię. (2,3)

Należy zaznaczyć, że z konsultacją lekarską nie powinny zwlekać osoby, które nagle zaobserwowały u siebie zmianę rytmu wypróżnień (a wcześniej nie cierpiały z powodu zaparć). (1)

Kiedy zachowawcze leczenie zaparć okazuje się nieskuteczne, lekarz może zalecić leczenie farmakologiczne. Zwykle na początku podaje się osmotyczne środki przeczyszczające, które upłynniają masy kałowe (zwiększają masy stolca przez ściągane wody do światła jelita). Następnie rozważa się włączenie leków działających drażniąco na błonę śluzową, które nasilają skurcze jelit i przyspieszają perystaltykę jelit.

Wspomagająco zaparcia leczy się środkami przeznaczonymi do podawania miejscowego (w czopkach, wlewkach doodbytniczych). U niektórych pacjentów dużym wsparciem jest trening behawioralny, który uczy, jak usprawnić mięśnie odpowiedzialne za defekację. W rzadkich przypadkach konieczne jest leczenie operacyjne. (3)

Błonnik – sposób (nie tylko) na zaparcia

W przypadku zaparć leczenie rozpoczyna się od zwiększenia systematycznej aktywności fizycznej oraz zmiany diety na bogatoresztkową (wysokobłonnikową), uwzględniającą wyższą podaż płynów. (2)

Błonnik (włókno pokarmowe) nie ulega strawieniu w przewodzie pokarmowym; ma zdolność wchłaniania wody i pęcznienia w jelicie. Wpływa zatem na zwiększenie masy kałowej, skraca czas przechodzenia treści pokarmowej przez jelita i nasila ruchy robaczkowe, zapobiegając zaparciom. (2,3)

Szacuje się, że dobowe zapotrzebowanie na błonnik u osoby dorosłej wnosi 20-40 g. U większości pacjentów efekty stosowania diety bogatoresztkowej (uregulowanie rytmu wypróżnień) obserwuje się po upływie kilku tygodni. Warto dodać, że błonnik można również przyjmować w postaci suplementów diety. (3)

Należy nadmienić, że dieta bogata w błonnik to dobry wybór nie tylko w przypadku zaparć. Włókno pokarmowe poprawia także tolerancję glukozy, wywiera pozytywny wpływ na profil lipidowy, zapobiega zmianom nowotworowym i wspomaga utrzymywanie prawidłowej masy ciała.

Warto zatem włączyć do jadłospisu grube kasze, pieczywo pełnoziarniste, otręby pszenne, płatki owsiane oraz pamiętać o surowych warzywach i owocach (sałatki i surówki można podawać do każdego posiłku). (2,4)

Prawidłowa dieta i tryb życia przy zaparciach

Dieta przy zaparciach powinna uwzględniać nie tylko większą dzienną podaż błonnika pokarmowego, ale też płynów (optymalnie 2–2,5 litra) i fermentowanych produktów mlecznych (zawarty w nich kwas mlekowy sprzyja rozwojowi prawidłowej flory jelitowej i ogranicza procesy gnilne). Warto sięgać zwłaszcza po jogurt, kefir czy mleko acidofilne.

Przy zaparciach zaleca się jednocześnie redukcję spożycia słodyczy i produktów tłustych. Lepiej zatem zrezygnować z ciast, tortów, czekolady i wafli, a także tłustych wędlin, mięs, smalcu czy masła. Osoby, które powinny kontrolować stężenie cholesterolu we krwi, do smarowania pieczywa mogą stosować Benecol® z oliwą z oliwek – w jego składzie znajdują się cenne stanole roślinne, które pomagają uregulować gospodarkę lipidową organizmu i obniżyć poziom cholesterolu. (2,4,5)

Posiłki należy spożywać regularnie (o stałych porach dnia). Lepiej przyrządzać sobie mniejsze porcje, ale jeść częściej (np. 4-5 posiłków dziennie co 3-4 godziny). Nie wolno rezygnować ze śniadania (rano nasilają się czynności motoryczne i wydalnicze przewodu pokarmowego). (4)

Nie można zapominać o regularnej aktywności fizycznej – jazda na rowerze, bieganie, pływanie, czy choćby długie, intensywne, codzienne spacery to zawsze dobry wybór – nie tylko w przypadku zaparć. (2,4)

Źródło:

  1. Zych W. Zaparcia. https://gastrologia.mp.pl/objawy/50664,zaparcia, data dostępu: 18.02.2018.
  2. Wnęk D. Dieta w zaparciach. https://dieta.mp.pl/diety/diety_w_chorobach/180709,dieta-w-zaparciach, data dostępu: 18.02.2018.
  3. Hermann J., Kościński T., Drews M. Praktyczne zasady postępowania w zaparciach u dorosłych. Ginekol Pol. 2012; 83 (10): 849–853.
  4. Cichocka A. Dieta przy zaparciach. https://dieta.mp.pl/lista/70640,dieta-przy-zaparciach, data dostępu: 18.02.2018.
  5. Wnęk D. Cholesterol. http://dieta.mp.pl/zasady/117035,cholesterol, data dostępu: 18.02.2018.