Zapalenie osierdzia (pericarditis) to inaczej stan zapalny zewnętrznej warstwy serca, czyli worka osierdziowego. Choroba manifestuje się głównie poprzez ból, jednak mogą towarzyszyć jej inne symptomy. Z jakich przyczyn wynika i jakie sygnały mogą o niej świadczyć? Przeczytaj więcej na ten temat oraz dowiedz się o metodach leczenia choroby.

Jaką rolę pełni worek osierdziowy?

Osierdzie jest rodzajem worka, składającego się z dwóch warstw. Pomiędzy nimi znajduje się jama – u zdrowego człowieka w jamie zgromadzona jest niewielka ilość płynu. Zadaniem osierdzia jest m.in. ochrona serca przed zakażeniami, utrzymywanie go w stałej pozycji oraz zapobieganie nadmiernemu rozciąganiu się serca na skutek napływu krwi. W przebiegu niektórych chorób, takich jak zapalenie osierdzia, w jamie gromadzi się nadmiar płynu osierdziowego, przez co praca serca jest utrudniona.

Zapalenie osierdzia – przyczyny

Stan zapalny może zaatakować osierdzie z różnych powodów, które czasami są trudne do określenia. Zdarza się także, że lekarze nie są w stanie stwierdzić, co spowodowało chorobę, wówczas mówimy o idiopatycznym zapaleniu osierdzia. Do potencjalnych czynników powodujących chorobę należą głównie różnego typu zakażenia: wirusowe, bakteryjne, sporadycznie też grzybicze, pasożytnicze lub riketsjowe (wywołane przez riketsje – bakterie przenoszone do organizmu człowieka np. przez kleszcze, wszy, roztocze). Czasami podłożem stanu zapalnego osierdzia są choroby układowe tkanki łącznej, gorączka reumatyczna, sarkoidoza, schorzenia narządów sąsiadujących, np. zapalenie mięśnia sercowego albo płuc, a także niedoczynność tarczycy, zaawansowana niewydolność nerek, przebyty zawał serca lub uraz. Niektóre przypadki mają też związek z przyjmowanymi lekami. Lista prawdopodobnych przyczyn jest jednak dłuższa. Dlatego specjalista musi zlecić badania diagnostyczne – echokardiografię, EKG, RTG klatki piersiowej, TK, badania laboratoryjne, badanie płynu osierdziowego lub biopsję osierdzia. (1)

Zapalenie osierdzia – objawy

Nie u każdego pacjenta zapalenie osierdzia manifestuje się w ten sam sposób, jednak wśród zgłaszanych objawów znajdują się:

  • ból osierdziowy– może być ostry, przeszywający, zazwyczaj nasila się podczas brania wdechów, zlokalizowany w centralnej lub lewej części klatki piersiowej,
  • duszność,
  • palpitacje serca,
  • niewielka gorączka,
  • ogólne poczucie osłabienia, zmęczenia,
  • kaszel,
  • czasami także opuchlizna brzucha lub nóg. (2)

W większości przypadków zapalenie worka osierdziowego ma postać ostrą i po kilku tygodniach dochodzi do jego wyleczenia. Jeśli objawy wystąpią ponownie po ok. 4-6 tygodniach po pierwszym epizodzie, wówczas mówimy o zapaleniu nawracającym. Przewlekłe zapalenie osierdzia trwa natomiast dłużej niż 3 miesiące.(2)

Wystąpienie jakichkolwiek objawów ze strony serca powinno skłonić Cię do pójścia do lekarza, gdyż ich ignorowanie zawsze wiąże się z ryzykiem powikłań. Im wcześniej zgłosisz się na konsultację, tym szybciej specjalista będzie mógł postawić diagnozę i rozpocząć terapię.

Zapalenie osierdzia – leczenie

Sposób leczenie jest uzależniony od różnych czynników – przede wszystkim przyczyny choroby oraz jej nasilenia. Jeśli przebieg jest łagodny, stan pacjenta może się polepszyć nawet bez stosowania leków. W innych przypadkach przepisywane są leki o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym, w niektórych przypadkach podaje się kortykosteroidy. Jeśli natomiast podłożem zapalenia osierdzia jest infekcja bakteryjna, wówczas stosuje się leczenie antybiotykami. (2) Oprócz tego ważny jest wypoczynek i unikanie intensywnej aktywności fizycznej – warto się w tej sprawie skonsultować z lekarzem, co szczególnie dotyczy osób uprawiających sporty wyczynowo.

Wczesne rozpoczęcie leczenia w większości przypadków przynosi pozytywne rezultaty.

Źródło:

  1. Tomkowski W, Kuca P. Zapalenie osierdzia [w:] Gajewski P.(red) Interna Szczeklika 2015/2016. Medycyna Praktyczna, Kraków 2015, s:266-267
  2. Pericarditis. http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/pericarditis/home/ovc-20324983 Data dostępu: 17.09.2017