Zaburzenia lipidowe – czyli zbyt wysokie stężenie cholesterolu całkowitego, tzw. złego cholesterolu LDL i trójglicerydów TG oraz niskie tzw. dobrego cholesterolu HDL wymaga radykalnych, ale stopniowych zmian w dotychczasowej diecie.

Przede wszystkim warto ocenić to, czy nasza masa ciała jest prawidłowa. Nadwaga i otyłość to jedne z ważnych czynników, które przy wysokim stężeniu cholesterolu zwiększają ryzyko rozwoju chorób układu krążenia. Wartość energetyczna diety powinna być ustalona indywidualnie biorąc pod uwagę poziom aktywności fizycznej.

Dobór produktów spożywczych w diecie obniżającej stężenie cholesterolu opiera się przede wszystkim na kontrolowanej ilości i jakości tłuszczów. Nie należy traktować tego składnika jako ważnego źródła energii. Tę rolę lepiej przypisać węglowodanom. Tłuszcze w diecie nawet przy dużej aktywności fizycznej mogą stanowić tylko 10-15% wartości energetycznej całodziennej diety.

Należy starać się aby w diecie było jak najmniej tłuszczu pochodzenia zwierzęcego. Masło, smalec, pełnotłusty nabiał (szczególnie pełnotłuste mleko, ser żółty, ser pleśniowy, ser topiony), tłuste gatunki mięs (głownie wieprzowina, przetworzone mięso czerwone), majonez, śmietana, słodycze to produkty dostarczające przede wszystkim nasyconych kwasów tłuszczowych.

Również kwasy tłuszczowe trans zawarte w mięsie, słodyczach, słonych przekąskach, twardych margarynach z których przygotowuje się ciasta, drożdżówki itp. mogą zwiększać stężenie cholesterolu we krwi.

Nacisk natomiast należy położyć na udział tłuszczu pochodzenia roślinnego, który stanowi źródło niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, ze szczególną rolą kwasów omega 3. Najlepszym źródłem zdrowych kwasów tłuszczowych są margaryny miękkie ze sterolami roślinnymi (np. Benecol), oleje, orzechy, pestki, awokado.

Migdały, oliwki, oliwa z oliwek oraz awokado zawierają jednonienasycone kwasy tłuszczowe, które dbają o prawidłowe stężenie dobrego cholesterolu, które można podwyższyć jedynie za pomocą tych kwasów tłuszczowych i aktywności fizycznej.

Najlepszym źródłem kwasów omega 3, które obniżają stężenie cholesterolu i zmniejszają stan zapalny są tłuste ryby morskie, które powinny występować w diecie w ilości 2 porcji (po 140g) tygodniowo (łosoś, tuńczyk, śledź, makrela, halibut).

Inne źródła kwasów omega 3 to: margaryna roślinna na bazie oleju rzepakowego, olej rzepakowy (który może być stosowany do obróbki termicznej), olej lniany (stosowany na zimno), orzechy włoskie (zaleca się spożycie 30 g dziennie), siemię lniane (świeżo mielone, spożywane na zimno), nasiona chia, nasiona konopne, ale również zielone warzywa liściaste, wzbogacane produkty sojowe i niedoceniane algi morskie.

Zawartość białka w diecie powinna być dopasowana indywidualnie, jednak nie ma wątpliwości co do konieczności zwiększenia spożycia białka pochodzenia roślinnego- suchych nasion roślin strączkowych.

W tym przypadku pozytywne zastosowania mają przede wszystkim produkty sojowe. Dieta zawierająca 25 g białka sojowego dziennie przy zaburzeniach lipidowych może zmniejszać ryzyko rozwoju chorób serca.

Przez wiele lat ze względu na duży udział cholesterolu kontrowersje budziły jajka. Teraz wiadomo jednak, że osoby z zaburzeniami lipidowymi powinny ograniczać spożycie jaj do 3-4 sztuk w tygodniu.

Udział węglowodanów w diecie zależna jest od pozostałych makroskładników, ale badania pokazują, że dieta gdzie węglowodany złożone stanowią minimum 60% wartości energetycznej najkorzystniej redukuje stężenie cholesterolu. Zarówno cholesterol jak i trójglicerydy rosną nie tylko od zbyt dużej ilości tłuszczu, ale również węglowodanów prostych, a przede wszystkim sacharozy i fruktozy.

Należy regularnie spożywać pieczywo razowe na zakwasie, kasze, ryż naturalny, makaron razowy, duże ilości warzyw w każdym posiłku (zwłaszcza zielone liściaste), rośliny strączkowe, nasiona i orzechy. Produkty też dostarczają powoli uwalnianej energii oraz niezwykle ważnego w redukcji cholesterolu błonnika pokarmowego.

Produktem, który ze względu na błonnik pokarmowy najsilniej obniża stężenie cholesterolu są płatki owsiane. Przy dużej aktywności płatki te można spożywać nie tylko jako standardowa owsianka, ale również w postaci batonów owsianych ze sterolami np. batonów Benecol.

Przy bilansowaniu diety należy zwrócić uwagę na wyższą podaż potasu (owoce świeże, melasa, rośliny strączkowe, produkty zbożowe, orzechy), wapń (fermentowane produkty mleczne, sezam, mak, amarantus, komosa ryżowa, brokuły, pomarańcze, algi, zielone warzywa liściaste, morele i figi suszone, orzechy laskowe, migdały) oraz magnez (pełnoziarniste produkty zbożowe, rośliny strączkowe, nasiona, warzywa, orzechy).

Ograniczeniu musi ulec natomiast fosfor (napoje gazowane, wędzone produkty, sery twarde, wędliny) oraz sól (sól dodana, ale również wędliny, sery, dania z puszki, produkty wędzone, słone przekąski). Sól warto zamienić na świeże i suszone przyprawy, zioła oraz czosnek w ilości 1-2 ząbki dziennie.

Standardy postępowania kardiologicznego z 2016 roku wskazują na zastosowanie diety Portfolio, diety śródziemnomorskiej oraz diety DASH.

 

Mgr Hanna Stolińska-Fiedorowicz- dietetyk kliniczny, absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Konsultant marki Benecol