Ostre zapalenie zatok przynosowych można rozpoznać, jeśli dolegliwości utrzymują się poniżej 12 tygodni i gdy niedrożność nosa lub katar współistnieje z bólem/uczuciem rozpierania twarzoczaszki i/lub zaburzeniem/utratą węchu. Przewlekły stan zapalny podejrzewa się, jeżeli symptomy te trwają dłużej niż 12 tygodni. Zatokopochodny ból twarzy może mieć charakter rozpierający, „ciśnieniowy”, koncentrować się w pobliżu gałek ocznych i promieniować do ucha. Ból wykazuje zmienne natężenie dobowe, z reguły nasila się w godzinach porannych; z obiegiem czasu łagodnieje. Uważa się, że w pewnym stopniu zależy od niedrożności nosa. (1,2)

Przyczyny zatokowego bólu głowy: bakteria, wirus czy grzyb?

Ból głowy w przebiegu ostrego zapalenia zatok przynosowych zwykle pojawia się po jednej stronie twarzoczaszki, w rzucie „chorej” zatoki. Obraz kliniczny choroby uzupełnia gorączka, blokada nosa i ropna wydzielina w jamie nosowej. Należy azaznaczyć, że ból głowy jest charakterystycznym objawem ostrego bakteryjnego zapalenia zatok. Przewlekły stan zapalny znacznie rzadziej daje dolegliwości bólowe; jednak ból może wystąpić w okresach zaostrzenia objawów. (1,2)

Warto mieć na uwadze, że w zdecydowanej większości ostrych zapaleń zatok przynosowych o podłożu wirusowym nie występują bóle głowy, bóle twarzoczaszki, uczucie ucisku czy rozpychania w okolicy czołowej i międzyoczodołowej. (3)

Nietypowy przebieg kliniczny ostrego zapalenia zatok przynosowych, które trudno poddaje się leczeniu, wymaga pogłębionej diagnostyki. Czasem uzasadnione jest podejrzenie ostrego inwazyjnego grzybiczego zapalenia zatok przynosowych, które przy niedoborach odporności przebiega gwałtownie. Jeśli dojdzie do wycieku płynu mózgowo-rdzeniowego, może pojawić się jednostronny ból głowy nasilający się przy pochylaniu. Stan wymaga pilnej oceny lekarskiej. (3)

Ból głowy przy ostrym zapaleniu zatok – cechy i objawy towarzyszące

Bóle głowy towarzyszące ostremu zapaleniu zatok przynosowych i powikłaniom zatokopochodnym niejednokrotnie mają ostry początek. (2)

Ból głowy pochodzenia zatokowego w większości przypadków wiąże się z ostrym zapaleniem zatok czołowych i/lub klinowych; wyróżnia go charakter promieniujący. (2)

Ból głowy wywołany przez ostre zapalenie zatok przynosowych można rozpoznać u pacjentów, u których obecne są także inne objawy choroby. W rzucie zatoki zajętej przez ostry proces zapalny występuje bolesność uciskowa. Jeśli rozwinie się jednostronny stan zapalny, ból pojawia się po stronie „chorej” zatoki. Często zatokopochodny ból głowy nasila się przy pochylaniu, jednak nie jest to objaw swoisty (towarzyszy też innym jednostkom chorobowym). (2)

Do najbardziej swoistych objawów u dorosłych należą: upośledzenie węchu, tkliwość powłok twarzy w rzucie zatok, ból zębów szczęki. Obecne są również endoskopowe lub radiologiczne cechy ostrego zapalenia zatok przynosowych. (2)

Ból głowy w przewlekłym zapaleniu zatok i powikłaniach zatokopochodnych

Przewlekłe zapalenie zatok podejrzewa się, jeśli objawy (kliniczne, radiologiczne) utrzymują się ponad 3 miesiące. Co szczególnie istotne, z reguły nie można rozpoznać zapalenia zatok, jeśli bólowi twarzy i/lub uczuciu rozpierania nie towarzyszą inne objawy ze strony nosa. Udowodniono bowiem, że przewlekła blokada zatoki nie powoduje bólu. Warto wspomnieć tu choćby o tzw. zespole niemej zatoki, w której stan patologiczny zatoki szczękowej przebiega z przebudową jej ścian i prowadzi do zapadnięcia dolnej ściany oczodołu, ale nie daje dolegliwości bólowych. Należy jednak pamiętać o wyjątkach: ból głowy (wraz ze zmianami w badaniu TK) może stanowić jedyny objaw izolowanego zapalenia zatoki klinowej. (2)

U niewielkiego odsetka pacjentów rozwijają się oczodołowe i wewnątrzczaszkowe powikłania zapalenia zatok przynosowych, które mogą objawiać się bólem głowy. W ich przebiegu występują m.in. zaburzenia widzenia, obrzęk powiek, upośledzenie ruchów gałki ocznej i ostry ból okolicy czołowej. (2)

Źródła:

  1. Leszczyńska J., Oleś K., Bojanowska E. et al. Zatokowy ból twarzoczaszki – trudności diagnostyczne w różnicowaniu. Ból 2014; 15 (3): 51-54.
  2. Korska-Szczechowska S., Pilarska E. Przyczyny laryngologiczne bólów głowy ze szczególnym uwzględnieniem populacji dziecięcej. Neurologia Dziecięca 2016; 25 (50: 89-93.
  3. Postępowanie w ostrym zapaleniu zatok przynosowych w praktyce lekarza rodzinnego. Stanowisko 4 Towarzystw (StanForT). Family Medicine & Primary Care Review 2014; 16 (4): 393-398.