W wyniku udaru mózgu dochodzi do obumierania części komórek mózgowych. Wyróżnia się udar krwotoczny i (najczęstszy) niedokrwienny, który jest następstwem upośledzenia drożności tętnicy mózgowej.

Przyczyną zmniejszenia dopływu krwi do mózgu może być zwężenie światła naczynia lub jego całkowite zamknięcie. Z reguły za stan odpowiada miażdżyca tętnic domózgowych. (1,2)

Blaszka miażdżycowa w patogenezie udaru

W blisko 80 proc. przypadków udarów mózgu rozpoznaje się udar niedokrwienny, który wiąże się z zaburzeniem drożności tętnicy zaopatrującej pewien obszar mózgu. W konsekwencji dochodzi do niedokrwienia i niedotlenienia tkanki mózgowej.

Najczęściej za zwężenie lub zamknięcie światła naczynia odpowiadają zmiany miażdżycowe. Blaszki miażdżycowe, zbudowane głównie z cholesterolu odkładającego się w ścianie naczyniowej, stopniowo powiększają się i coraz bardziej zaburzają drożność tętnicy domózgowej. W miejscu zwężenia może dojść do zatkania tętnicy z powodu zakrzepu, konsekwencją jest zupełne zahamowanie przepływu krwi. (2)

Jednak do zablokowania tętnicy może przyczynić się również zator, czyli zamknięcie naczynia przez skrzeplinę pochodzącą z jam serca, która mogła powstać w następstwie migotania przedsionków.

Czasem zdarza się, że tętnica udrażnia się samoistnie i nie dochodzi do nieodwracalnego uszkodzenia komórek mózgu – mówi się wówczas o napadzie przemijającego niedokrwienia mózgu. (2)

Obraz kliniczny udaru mózgu

Objawy w udarze niedokrwiennym i krwotocznym z reguły są dość podobne – różnicuje się je dopiero na podstawie badań obrazowych. (2)

Obraz kliniczny udaru zależy od obszaru niedokrwienia – np. niedotlenienie ośrodków odpowiedzialnych za oddychanie może mieć bardzo poważne konsekwencje. (2)

Do najczęstszych objawów udaru mózgu należy osłabienie mięśni twarzy, co uwidacznia się np. w jednostronnym opadnięciu kącika ust. W wielu przypadkach pojawiają się także niedowłady kończyn, przejawiające się zwykle trudnościami w poruszaniu kończyną.

U osób z udarem występują zaburzenia widzenia, w tym widzenie podwójne, a w skrajnych przypadkach – utrata widzenia – na ogół w jednym oku. Typowe są także problemy z utrzymaniem równowagi i koordynacją ruchów. Porażenie mięśni języka i gardła skutkuje zaburzeniami połykania i mówienia. (2)

W wyniku rozległego udaru może pojawić się senność, mowa nieskładna, zaburzenia orientacji, utarta przytomności. (2)

Udar? Wzywaj pogotowie!

Udar mózgu to jedno z najpoważniejszych powikłań miażdżycy, u której podstaw leżą zaburzenia lipidowe. Pamiętajmy, że udar w każdym przypadku stanowi zagrożenia życia, nawet jeśli daje nieznaczne objawy. Chory z udarem wymaga pilnej pomocy medycznej i szybkiej hospitalizacji. W przypadku podejrzenia daru mózgu należy jak najszybciej wezwać pogotowie ratunkowe. (2)

Należy podkreślić, że natychmiastowej interwencji wymaga także chory z przemijającym niedokrwieniem mózgu, ponieważ może on zwiastować „właściwy” udar. (2)

W wyniku niedotlenienia bardzo szybko dochodzi do obumierania komórek mózgu (zwykle już po kilku minutach). Dlatego czas, w którym choremu zostanie udzielona fachowa pomoc medyczna, ma tutaj kluczowe znaczenie. Nie wolno zwlekać z wezwaniem pomocy lekarskiej – szybkie leczenie szpitalne może zapobiec ciężkiej niepełnosprawności i uratować życie. (2)

Po udarze – leczenie i rehabilitacja

Prawidłowe, wdrożone na czas postępowanie terapeutyczne zwiększa szanse, że objawy neurologiczne ustąpią całkowicie. W większości przypadków zaburzenia poudarowe zmniejszają się z biegiem czasu, jednak nie ustępują zupełnie. Obumarłe komórki mózgu nie mogą się zregenerować.

Jednak część uszkodzonych komórek (tzn. uszkodzonych nie nieodwracalnie) może po pewnym czasie wznowić swoje funkcjonowanie. W kontekście udaru często mówi się również o „plastyczności mózgu”, w wyniku której część komórek przejmuje zadania komórek, które obumarły. (2)

Pacjenci po udarze mózgu wymagają zaawansowanych, kompleksowych programów rehabilitacyjnych, dzięki którym możliwa jest skuteczna rekonwalescencja i powrót do sprawności. (2)

Źródła:

  1. Udar mózgu. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.2.29. Data dostępu: 18.05..2018
  2. Bodzioch M. Udar mózgu. https://udar.mp.pl/udar-mozgu/135796,udar-mozgu. Data dostępu: 18.05.2018