Niedobory żelaza należą do najczęstszych niedoborów pokarmowych w populacji ogólnej. Ich skutkiem może być niedokrwistość (anemia), w której przebiegu zmniejsza się stężenie hemoglobiny, spada liczba erytrocytów (krwinek czerwonych) i obniża się wskaźnik hematokrytowy.

Według danych epidemiologicznych blisko 2 mld osób na świecie może cierpieć na niedokrwistość z niedoboru żelaza. Jak zwiększyć podaż pierwiastka z dietą? (1,2)

Bezpieczna dietoterapia w anemii

Niedokrwistość z niedoboru żelaza często wymaga postępowania terapeutycznego, które obejmuje leczenie przyczynowe i suplementację żelazem. Ale właściwa dieta to istotny element terapii. (1,2)

Lekarz, zaleca dietoterapię w oparciu o pełny obraz kliniczny. Nowy – bezpieczny i skuteczny – model żywienia musi uwzględniać nie tylko podstawową dolegliwość, wiek, płeć, tryb życia czy zapotrzebowanie energetyczne, ale przede wszystkim współistnienie innych chorób, przyjmowane leki, czasem znaczenie ma również obciążenie genetyczne. (1,2)

Jak widać, ułożenie dobrze zbilansowanej, racjonalnej diety, która pełni funkcję leczniczą, to skomplikowany proces, który wymaga gruntownej wiedzy, znacznie wykraczającej poza znajomość podstawowych zasad zdrowego żywienia.

To zadanie dla lekarza, tym bardziej że wiele dobrych pokarmowych źródeł żelaza obfituje w cholesterol i nasycone kwasy tłuszczowe. A tych nie należy spożywać w nadmiarze.

Nierzadko należy zredukować ich podaż z dietą (np. w przypadku choroby niedokrwiennej serca, po ostrych zespołach wieńcowych, u osób z czynnikami ryzyka miażdżycy). (1,3,4)

Mówiąc w uproszczeniu, ograniczenie spożycia tłuszczów zwierzęcych zaleca się w wielu dyslipidemiach. Osoby, które zmagają się ze zwiększonym stężeniem cholesterolu we krwi, mogą do smarowania pieczywa stosować Benecol® z oliwą z oliwek, który zawiera stanole roślinne.

Cenne związki obniżają poziom cholesterolu, regulują zaburzenia lipidowe i poprawiają profil lipidowy krwi. Pamiętajmy, że o leczeniu anemii przy współistniejącej hipercholesterolemii decyduje lekarz. (1,4)

Żywność bogata w żelazo

W żelazo szczególnie zasobne są mięsa, zwłaszcza wołowina, ale cenny pierwiastek zawiera też cielęcina, kaczka i królik. Bogatym źródłem żelaza są wędliny podrobowe: kaszanka, pasztet, pasztetowa i salceson oraz podroby mięsne (np. wątroby wieprzowe, wołowe, cielęce, drobiowe). (2)

Co jeść, by wzbogacić dietę w żelazo? Z pewnością warto przyrządzać sobie ryby, np. makrelę, sardynki, łososia lub śledzie. Co ciekawe, w żelazo obfitują również ryby wędzone (dorsz, makrela), czyli produkty niewskazane przy nadciśnieniu tętniczym (ze względu na wysoką zwartość soli – chlorku sodu).

Cenny pierwiastek znajdziemy też w jajkach i produktach zbożowych, jak np.:

  • chleb żytni razowy,
  • chleb żytni pełnoziarnisty,
  • pumpernikiel,
  • otręby pszenne,
  • płatki owsiane,
  • grube kasze,
  • brązowy ryż. (2)

Co poza tym? Dietę przy anemii warto uzupełnić o orzechy (zazwyczaj zaleca się spożywać małą garść dziennie). Do dobrych źródeł żelaza należą:

  • orzechy pistacjowe,
  • orzechy laskowe,
  • orzechy arachidowe,
  • orzechy włoskie,
  • migdały. (2)

Żelazo znajdziemy też w nasionach, ziarnach i warzywach. Można schrupać nieduże ilości pestek dyni i nasion słonecznika. Do warzyw wyróżniających się dużą zawartością żelaza zalicza się botwinkę, brokuły, buraki, bób i brukselkę. Pierwiastek zawierają także rośliny strączkowe, koperek, pietruszka, szczypiorek i szpinak. (2)

W diecie przy niedokrwistości z niedoboru żelaza nie może zabraknąć owoców – warto włączyć do menu porzeczki, poziomki, maliny, awokado oraz owoce suszone (m.in. morele, śliwki, daktyle, figi). (2)

Od czego zależy wchłanianie żelaza?

Wysoka zawartość żelaza w pokarmach to nie wszystko. Na przyswajalność pierwiastka wpływa wiele czynników – ograniczają ją np. fityniany (związki obecne w otrębach i nasionach roślin strączkowych), wybrane polifenole (zawarte w kawie i herbacie), błonnik i (w dużych ilościach) wapń. (2)

Jakie jeszcze czynniki wpływają na kształt diety przy anemii? W produktach żywnościowych zawarte są dwa rodzaje żelaza. Żelazo hemowe (pochodzenia zwierzęcego, cechujące się dobrą przyswajalnością) znajduje się np. w cielęcinie, drobiu, podrobach. (1,2)

Żelazo niehemowe (czyli żelazo pochodzenia roślinnego o mniejszej przyswajalności) zawierają:

  • żółtka jaj,
  • produkty zbożowe z pełnego ziarna,
  • zielone warzywa (natka pietruszki, szczypior),
  • botwinka,
  • korzeń pietruszki,
  • buraki (2)

Ale jeśli wzbogacimy dietę przy anemii w witaminę C, zwiększymy wchłanianie żelaza. Dlatego porcję mięsa lub ryb należy spożywać razem z surówką (porcję warzyw warto dodawać do każdego posiłku).

Pozytywny wpływ na wchłanianie żelaza wywierają też kwasy organiczne, np. kwas cytrynowy, jabłkowy, mlekowy, zawarte w kiszonkach. (1,2)

Do bogatych źródeł witaminy C należą m.in.:

  • czarne porzeczki,
  • truskawki,
  • poziomki,
  • owoce cytrusowe,
  • brukselka,
  • czerwona i zielona papryka,
  • nartka pietruszki,
  • szpinak,
  • kalarepa (2)

Źródła:

  1. Hellmann A, Mital A. Niedokrwistości niedoborowe – diagnostyka i leczenie. Przewodnik Lekarza/Guide for GPs. 2003;4(7):88-97
  2. Wnęk D. https://dieta.mp.pl/diety/diety_w_chorobach/123404,dieta-w-niedokrwistosci-z-niedoboru-zelaza. Data dostępu: 21.07.2018
  3. Reguła J. Charakterystyka i ocena wybranych diet alternatywnych. Forum Zaburzeń Metabolicznych 2013; 4 (3): 115–121
  4. Gajewska D., Myszkowska-Ryciak J. Wybrane problemy dietoprofilaktyki i dietoterapii chorób przewlekłych, Polskie Towarzystwo Dietetyki, Warszawa 2016
PODZIEL SIĘ
Poprzedni artykułĆwiczenia wzmacniające kolana