Zaburzenia metabolizmu glukozy w wielu przypadkach współwystępują z zaburzeniami lipidowymi, co dodatkowo zwiększa ryzyko rozwoju chorób układu krążenia. Dlatego tak duże znaczenie ma jak najwcześniejsze rozpoznanie i leczenie dyslipidemii u osób z cukrzycą.

Terapia w tej grupie pacjentów rzadko ogranicza się do postępowania dietetycznego i zmiany stylu życia. Najczęściej konieczna jest również farmakoterapia, która zapobiega wielu groźnym powikłaniom współistnienia cukrzycy i zaburzeń lipidowych. (1,2)

Zaburzenia lipidowe w parze z cukrzycą

Warto przypomnieć, że termin dyslipidemia odnosi się do zaburzeń metabolizmu lipidów. Dyslipidemie rozpoznaje się u pacjentów, u których na czczo we krwi stwierdzono nieprawidłowe stężenie przynajmniej jednego z następujących parametrów:

  • cholesterolu całkowitego
  • cholesterolu frakcji LDL
  • cholesterolu frakcji HDL
  • triglicerydów. (1)

Wyniki badań klinicznych wykazują, że podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego we krwi występuje u ok. u 24 proc. kobiet oraz 17 proc. mężczyzn chorych na cukrzycę. (1)

Zaburzenia lipidowe w cukrzycy mogą rozwijać się w wyniku innych schorzeń (jak zespół nerczycowy, niedoczynność tarczycy, choroby wątroby), farmakoterapii (np. leczenia progestagenami, glikokortykosteroidami), a także nadużywania alkoholu. (1)

U chorych na cukrzycę typu 2 (zwaną również cukrzycą insulinoniezależną, ang. noninsulin-dependent diabetes mellitus, NIDDM) zaburzenia lipidowe, w tym podwyższone stężenie cholesterolu we krwi, mają duży związek ze zjawiskiem insulinooporności czyli zmniejszonej wrażliwości tkanek na działanie insuliny.

Jakie czynniki nasilają ryzyko rozwoju dyslipidemii w tej grupie pacjentów? Na pewno siedzący tryb życia, otyłość brzuszna, palenie papierosów, spożywanie nadmiernych ilości pokarmu (zwłaszcza produktów bogatych w węglowodany), a także stres oraz długotrwały proces zapalny. (1)

Podwyższone stężenie cholesterolu u diabetyka – co dalej?

U pacjentów z zaburzeniami metabolizmu glukozy i lipidów postępowanie niefarmakologiczne obejmuje przede wszystkim zmianę stylu życia na prozdrowotny. Należy zadbać o systematyczną aktywność fizyczną i prawidłową dietę.

Modyfikacje należy przedyskutować z lekarzem prowadzącym, który dobierze optymalny plan treningowy i żywieniowy – dostosowany do możliwości i stanu zdrowia pacjenta. (1)

Osoby z cukrzycą typu 2 powinny wykluczyć z diety cukry proste (słodycze), a włączyć do jadłospisu węglowodany złożone – warto sięgać po brązowy ryż, grube kasze, razowe makarony oraz ciemne pieczywo (z mąki z pełnego przemiału).

Produkty tego rodzaju dostarczają sporo błonnika pokarmowego, który korzystnie wpływa na procesy metaboliczne oraz pomaga zmniejszyć stężenie „złego” cholesterolu we krwi (2,3).

Należy ograniczyć spożycie tłuszczów zwierzęcych – nie tylko tłustych mięs i wędlin, ale też pełnotłustych przetworów mięsnych, smalcu i masła. Do smarowania pieczywa można stosować Benecol® z oliwą z oliwek zawierający stanole roślinne, które regulują stężenie cholesterolu we krwi i zmniejszają poziom cholesterolu. (3)

Warzywa, owoce i białko – dieta w cukrzycy typu 2

Osoby chore na cukrzycę typu 2 powinny dostarczać organizmowi odpowiednią ilość białka – włączać do diety niskotłuszczowe produkty mleczne (pić np. jogurty, kefiry – bez dodatku cukru) oraz spożywać umiarkowane ilości chudych mięs (jak indyk, kurczak bez skórki).

Warto podkreślić, że cenne białko znajduje się również w produktach roślinnych, m.in. w roślinach strączkowych. Minimum raz w tygodniu warto przyrządzić sobie danie z porcją fasoli, fasolki szparagowej, grochu, soi czy soczewicy. (4)

Warzywa (najlepiej surowe) zaleca się spożywać do każdego posiłku. Należy zachować pewną ostrożność w przypadku owoców – lepiej postawić na owoce mniej dojrzałe o niskim indeksie glikemicznym (rekomendowane są m.in. grapefruity). Nie należy jednak jeść więcej niż 300 g owoców dziennie. (4)

Źródła:

  1. Zozulińska-Ziółkiewicz D. Zaburzenia lipidowe w cukrzycy. https://podyplomie.pl/wiedza/wielka-interna/249,zaburzenia-lipidowe-w-cukrzycy. Data dostępu: 18.05.2018
  2. Gastoł J. Co je chory na cukrzycę? To co lubi, czyli ciastko proszę… http://www.mp.pl/cukrzyca/dietaiwysilek/103394,co-je-chory-na-cukrzyce-to-co-lubi-czyli-ciastko-prosze. Data dostępu: 18.05.2018
  3. Ostrowska L. Indeks glikemiczny. http://dieta.mp.pl/zasady/68179,indeks-glikemiczny. Data dostępu: 18.05.2018
  4. Wnęk D. Dieta cukrzycowa. http://www.mp.pl/cukrzyca/dietaiwysilek/67051,dieta-cukrzycowa. Data dostępu: 18.05.2018