Stężenie cholesterolu we krwi jest bardzo ważnym wskaźnikiem zdrowia naszego organizmu. Co prawda, o tym szczególnym lipidzie zwykle mówi się w kontekście ryzyka chorób układu krążenia, jednak pewne jego ilości są organizmowi niezbędne.

Cholesterol bierze udział w syntezie niektórych witamin i hormonów płciowych, wpływa na pracę mózgu i wspiera procesy trawienne.

Problemy zaczynają się, gdy stężenie cholesterolu całkowitego lub frakcji cholesterolowej LDL przekraczają wartości referencyjne. Jakie tajemnice kryje w sobie cholesterol? (1,2)

Lipidy w organizmie: cholesterol i triglicerydy

Lipidy (a więc różne frakcje cholesterolu i triglicerydy) mogą być syntetyzowane w wątrobie (endogenne) lub dostarczane z dietą (egzogenne). (3)

Triglicerydy to źródła energii, z których korzystają tkanki, zwłaszcza tkanka mięśniowa. Cholesterol i triglicerydy występują w organizmie w postaci wolnej, mogą też wiązać się w kompleksy z białkami, tworząc tzw. lipoproteiny:

  • HDL, czyli lipoproteiny o dużej gęstości (high-density lipoprotein)
  • LDL, czyli lipoproteiny o małej gęstości (low-density lipoprotein). (3)

Wyróżnia się również VLDL – lipoproteiny o bardzo małej gęstości (very low-density lipoprotein), IDL – lipoproteiny o pośredniej gęstości (intermediate density lipoprotein) oraz (powstające w ścianie jelita cienkiego) chylomikrony – największe lipoproteiny we krwi. (3)

Tłuszcze są związkami nierozpuszczalnymi w wodzie. Ich łączenie z białkami osoczowymi umożliwia im transport we krwi. (4)

Cholesterol i panel lipidowy

Cholesterol to lipid zaliczany do grupy steroli, który – wbrew pozorom – pełni szereg istotnych ról w organizmie. Wchodzi w skład błon lipidowych i neuronów – również od tego lipidu zależy właściwe przekazywanie sygnałów w układzie nerwowym, funkcjonowanie komórek nerwowych i mózgu.

Dzięki cholesterolowi prawidłowo przebiegają procesy syntezy witaminy D3 oraz hormonów steroidowych, w tym progesteronu, estrogenu czy testosteronu. Ten szczególny lipid wpływa także na trawienie tłuszczu, ponieważ bierze udział w wytwarzaniu żółci. (1,2)

Jednak zwiększone stężenie lipidów, które przekracza zapotrzebowanie organizmu, to już problem zdrowotny. Do istotnych badań, dzięki którym można ocenić stan gospodarki lipidowej organizmu, należy panel lipidowy, w którym oznacza się:

  • cholesterol całkowity,
  • frakcję cholesterolu LDL,
  • frakcję cholesterolu HDL,
  • triglicerydy. (3)

„Dobry” i „zły” cholesterol

W języku potocznym frakcje cholesterolowe LDL zwykło się określać mianem „złego” cholesterolu, a frakcje HDL – „dobrego” cholesterolu. Dlaczego? Zasadnicza rola frakcji HDL polega na transporcie nadmiaru cholesterolu z tkanek obwodowych do wątroby, w której – po przekształceniu w żółć – ta nadwyżka może być usuwana. Tym samym „dobry” cholesterol HDL działa protekcyjnie na naczynia krwionośne i zapobiega postępowi miażdżycy. (1,4)

Natomiast frakcje LDL są podstawowym transporterem cholesterolu z wątroby do narządów (głównie nerek, mięśni i kory nadnerczy), w których znajduje się większość cholesterolu osoczowego.

Nadmiar cholesterolu, który jest dostarczany do komórek przez frakcje LDL, może odkładać się w ścianach naczyń krwionośnych, wpływając w ten sposób na rozwój miażdżycy i jej (wczesnych i późnych) następstw. (4)

Jednak obie frakcje cholesterolowe – w prawidłowych stężeniach – są organizmowi niezbędne do prawidłowego funkcjonowania. (4)

Lipdogram – ważne badanie biochemiczne

Lipidogram wykonuje się na czczo. Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej (do analizy biochemicznej).

Obecnie u osoby zdrowej za prawidłowe uznaje się następujące stężenia we krwi:

  • cholesterol całkowity:  < 190 mg/dl (< 5 mmol/l)
  • HDL: u kobiet >45 mg/dl (>1,2 mmol/l), u mężczyzn: >40 mg/dl (>1,0 mmol/l)
  • LDL: <115 mg/dl (<3,0 mmol/l)
  • triglicerydy: <150 mg/dl (<1,7 mmol/l). (5,6)

Nie wolno zapominać, że właściwą interpretację wyników badań może przeprowadzić tylko lekarz, który uwzględni wiele dodatkowych czynników (np. wiek, styl życia, masę ciała, choroby współwystępujące, stosowaną farmakoterapię itp.). Zaprezentowane wartości referencyjne mają charakter wyłącznie orientacyjny.

Źródła:

  1. Herman P. Cholesterol i triglicerydy – panel lipidowy. http://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/103924,cholesterol-i-triglicerydy-panel-lipidowy. Data dostępu: 18.05.2018
  2. Cybulska B. Dieta w hipercholesterolemii. Zdrowe odżywianie pacjentów ze zwiększonym stężeniem cholesterolu całkowitego. http://dieta.mp.pl/diety/diety_w_chorobach/88067,dieta-w-hipercholesterolemii-zdrowe-odzywianie-pacjentow-ze-zwiekszonym-stezeniem-cholesterolu-calkowitego. Data dostępu: 18.05.2018
  3. Gajewski K. Lipidy i lipidogram. https://cholesterol.mp.pl/hipercholesterolemia/141216,lipidy-i-lipidogram. Data dostępu: 18.05.2018
  4. Bańkowski E. Biochemia. Podręcznik dla studentów uczelni medycznych. Wydawnictwo Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2009, s. 220-223
  5. Cybulska B., Kłosiewicz-Latoszek L. Komentarz. W: Referowska M., Leśniak W. Zapobieganie chorobom sercowo-naczyniowym w praktyce klinicznej. Med. Prakt., 2016; 11: 29–33
  6. Referowska M., Leśniak W. Zapobieganie chorobom sercowo-naczyniowym w praktyce klinicznej. Podsumowanie wytycznych towarzystw europejskich 2016. Med. Prakt., 2016; 11: 12–33