Na skoliozę, zwaną bocznym skrzywieniem kręgosłupa, szczególnie narażone są dzieci, które mało przebywają na świeżym powietrzu, prowadzą siedzący tryb życia lub przebyły urazy związane z narządem ruchu. Dobór ćwiczeń leczniczych w takich przypadkach to skomplikowany proces, który wymaga wnikliwej oceny lekarskiej, badan dodatkowych i konsultacji wielospecjalistycznych.

Plan ćwiczeń w skoliozie powinien uwzględniać również cele i dążenia małych pacjentów i ich rodziców. (1,2)

Ćwiczenia na skoliozę – wybór, od którego wiele zależy

Dobór ćwiczeń w skoliozie to złożona kwestia, na którą wpływa wiele czynników, w tym wielkość skrzywienia kręgosłupa, typ deformacji, wiek dziecka oraz tempo, w jakim choroba postępuje. Plan ćwiczeń leczniczych układa fizjoterapeuta w porozumieniu z lekarzem.

Leczenie zachowawcze tego rodzaju można stosować w przypadku niedużych skolioz. Kontrola lekarska w połączeniu z kinezyterapią zalecana jest w skrzywieniach 10-24° według tzw. metody Cobba. (1,2)

Pamiętajmy, że istnieje wiele typów skolioz – od ich rozpoznania zależy wybór postępowania. Poza tym plan ćwiczeń leczniczych w skoliozie układa się w oparciu o szczegółową analizę indywidualnych cech deformacji. Zawsze należy brać pod uwagę oczekiwania małych pacjentów i cele ich opiekunów. (1)

By ustalić właściwe leczenie, konieczna jest ocena dojrzałości kostnej (najczęściej skolioza przestaje się pogłębiać, gdy układ kostny osiąga dojrzałość). Na tej podstawie można oszacować, w jakim kierunku i jak szybko choroba będzie rozwijać. Taka wiedza umożliwia określenie celów, do których można dążyć w terapii.

Ocena dojrzałości kostnej to kolejny element, który należy uwzględnić, dobierając ćwiczenia na skoliozę. (1)

Cechy skutecznej terapii skoliozy

Duże wyzwanie stanowi również dobór metody fizjoterapii, optymalnej dla danego pacjenta. Specjaliści podkreślają jednak, że w każdym przypadku istotne jest indywidualne postępowanie, które uwzględnia nie tylko pełen obraz kliniczny choroby, ale też oczekiwania małego pacjenta i jego rodziców.

Niezależnie od stosowanej metody dobór ćwiczeń leczniczych w skoliozie zależy od celów terapii (takich jak powrót kręgosłupa do naturalnej osi, korekcja wad postawy ciała). (1)

Znaczenie ma również tzw. trening w codziennych czynnościach (activities of daily living). Dzieci na sesjach ćwiczeniowych z fizjoterapeutą uczą się, których zachowań należy unikać (by nie pogłębiać asymetrii sylwetki), np. siadania „na pięcie” (z jedną piętą pod pośladkiem), oglądania telewizji w pozycji leżącej z głową podpartą na łokciu czy siedzenia przy komputerze, gdy monitor ustawiony jest pod skosem. Na sesjach ćwiczeniowych dzieci uczą się też prawidłowego wykonywania ćwiczeń, które kontynuują w warunkach domowych. (1)

Skuteczność terapii i ćwiczeń leczniczych w skoliozie w dużym stopniu zależy od konsekwencji małego pacjenta i mobilizacji rodziców, dlatego tak istotna jest edukacja chorych i ich bliskich. (1)

Indywidualne podejście lecznicze do skoliozy warunkuje pewną elastyczność terapeutów, którzy na bieżąco oceniają współpracę z pacjentem i osiągane cele. Gdy to konieczne, do planu terapeutycznego wprowadzane są modyfikacje, które mogą dotyczyć nie tylko wdrożonych metod, ale i celów terapii. (1)

Ćwiczenia na skoliozę a metody fizjoterapii

Plan ćwiczeń na skoliozę zależy od wyboru metody terapii. Najczęściej stosuje się tzw. metodę Dobosiewicz (DoboMed), Funkcjonalną Indywidualną Metodę Skolioz (FITS) i Schroth. (1,2)

Metoda Dobosiewicz (DoboMed) obejmuje specjalne zestawy ćwiczeń, które mają mobilizować klatkę piersiową i kręgosłup w wyniku asymetrycznego oddychania wykonywanego pozycji symetrycznej – w klęku podpartym. P

amiętajmy, że skoliozie towarzyszy rotacja kręgów (przemieszczenie w płaszczyźnie poziomej). W rezultacie asymetrycznego oddychania wdech prowadzi do rozciągania struktur, które znajdują się po stronie wklęsłej skrzywienia, wydech zaś skutkuje derotacją struktur umieszczonych po wypukłej stronie deformacji. (1,2)

Metodę FITS (Functional Individual Therapy of Scoliosis) uważa się za kompleksowe, mocno zindywidualizowane leczenie skolioz. FITS skupia się na terapii tkanek miękkich, których istotą jest sprężystość. Oddziałując na takie struktury, można zwiększyć zakres ruchu poszczególnych odcinków ciała, co ułatwia przyswajanie prawidłowych wzorów ruchowych. (1,2)

Metoda Schroth wykorzystuje asymetryczne oddychanie w połączeniu z tzw. ruchami derotacyjnymi, które pomagają kręgosłupowi wrócić do jego naturalnej osi i korygują ustawienie miednicy. (1,2)

Źródła:

  1. Gałuszka R., Borecki M., Legawiec W. et al. Skoliozy kręgosłupa epidemią XXI wieku. W: Zagrożenie życia i zdrowia człowieka. Tatarczuk J., Zboina B., Dąbrowski P. (red.). Wydawnictwo Naukowe NeuroCentrum, Lublin 2017, s. 113–122, (http://www.neurocentrum.pl/dcten/wp-content/uploads/gałuszka_r4p1.pdf). Data dostępu: 26.07.2018
  2. Podolska-Piechocka A. Jakość życia pacjentów ze skoliozą idiopatyczną leczonych gorsetem Chêneau. (Rozprawa doktorska). Poznań 2013: Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.