W okresie jesienno-zimowym bardzo często zapadamy na infekcje górnych dróg oddechowych. Najczęstszą ich postacią jest ostry nieżyt nosa i zatok przynosowych. Ze względu na uciążliwe objawy, takie jak katar, uczucie „zatkania” nosa i zatok, ból w okolicach kości policzkowych czy czołowych nasilający się przy pochylaniu, zaczynamy poszukiwać domowych sposobów, które mogłyby nam ulżyć i ułatwić codzienne funkcjonowanie. (1,2,3,4)

Co to są zatoki?

Zatoki przynosowe to przestrzenie wypełnione powietrzem, znajdujące się w obrębie kości twarzoczaszki, połączone kanalikami z jamą nosową. Ich podstawową rolą, podobnie zresztą jak samej jamy nosowej, jest ogrzewanie, oczyszczanie i nawilżanie wdychanego powietrza. Ponadto zmieniają one architekturę czaszki, przez co staje się ona lżejsza i bardziej wytrzymała na wszelkie urazy. (2)

Wyróżnia się zatoki czołowe zlokalizowane w kości czołowej, zatoki szczękowe w kościach szczękowych, zatoki klinowe w kości klinowej i komórki sitowe, czyli drobne jamki znajdujące się również w kości czołowej. (2)

Dlaczego zapalenie zatok jest aż tak powszechną dolegliwością?

Za nieżyt nosa i zatok przynosowych odpowiadają w większości wirusy. Wnikają one do komórek nabłonka wyścielającego jamę nosową i zatoki przynosowe i tam namnażają się, co skutkuje wystąpieniem stanu zapalnego.

W jego przebiegu dochodzi do rozszerzenia naczynek krwionośnych i powstania obrzęku nabłonka. To właśnie stąd bierze się uczucie „zatkania nosa”. Jednocześnie dochodzi do obrzęku w obrębie wąskich kanalików łączących zatoki przynosowe z jamą nosową.

Wskutek stanu zapalnego w obrębie zatok powstaje wydzielina, która nie może wówczas swobodnie spływać do jamy nosowej, co z kolei staje się przyczyną uczucia „zatkania zatok”.

Objawem jest ból w rzucie zatok, czyli najczęściej w okolicy czołowej lub policzkowej, nasilający się podczas pochylenia. Jeśli zajęte są zatoki szczękowe, pacjenci czasem skarżą się na bóle zębów w górnym łuku. (1,2,3,4)

Domowe sposoby na zapalenie zatok

Najważniejszym sposobem walki z nieżytem nosa i zatok przynosowych jest odpoczynek. Należy pozostać w domu nie tylko ze względu na zahamowanie rozprzestrzeniania choroby między współpracownikami, ale także dla własnego bezpieczeństwa. Organizm osłabiony walką z jedną infekcją jest bardziej narażony na nadkażenia kolejnymi patogenami. (1,2,3,4)

Drugą niezwykle ważną kwestią jest przyjmowanie płynów. Każdy z nas powinien wypijać 1,5 do 2 litrów wody w ciągu dnia. Przy przeziębieniu czy nieżycie nosa ilość ta powinna nieco się zwiększyć. Ma to wpływ na rozcieńczenie zalegającej w jamie nosowej i zatokach wydzieliny, co ułatwia jej spływanie i minimalizuje ryzyko zalegania. (1,2,3,4)

Dodatkowo powinniśmy zwalczać obrzęk błony śluzowej. Można to osiągnąć poprzez regularne inhalacje gorącej wody z dodatkiem soli kuchennej lub olejków dostępnych w aptece. Doskonale sprawdza się np. olejek mentolowy.

W razie potrzeby możemy sięgnąć także do domowej apteczki po aerozole dostępne bez recepty, zawierające takie substancje czynne jak ksylometazolina czy oksymetazolina. Działają one obkurczająco na naczynia błony śluzowej i redukują obrzęk, umożliwiając swobodne wypływanie wydzieliny.

Bardzo istotne jest jednak to, że tego typu leki można stosować maksymalnie przez siedem dni. Po dłuższym czasie stosowania mogą powodować zaniki nabłonka, przyczyniając się do krwawień z nosa, a także przejściowych zaburzeń węchu. (1,2,3,4)

Kiedy należy zgłosić się do lekarza?

Ostry nieżyt nosa i zapalenie zatok jest powszechną dolegliwością, ale w niektórych przypadkach może wiązać się z poważnymi powikłaniami, takimi jak zapalenie tkanek oczodołu, ropień oczodołu, zapalenie kości czy ropień mózgu. Dlatego też w przypadku niepokojących objawów zawsze warto skonsultować się z lekarzem. (1,2,5)

Szczególnie niebezpieczne może być przeoczenie bakteryjnego pochodzenia infekcji. Zapalenie zatok może od początku być spowodowane właśnie przez tę grupę drobnoustrojów lub może do niego dojść na drodze nadkażenia początkowo typowo wirusowej infekcji.

Nadkażenia bakteryjne zdarzają się często w sytuacji zalegania wydzieliny w obrębie zatok, na skutek braku leczenia mającego na celu obkurczenie śluzówki. Wówczas niezbędne jest włączenie antybiotykoterapii.

Warto w tym miejscu jeszcze raz podkreślić, że ta grupa leków działa wyłącznie na bakterie, a nie na wirusy, które są najczęstszą przyczyną zapalenia zatok, dlatego nie ma sensu podawać antybiotyków przy pierwszych objawach infekcji. (1,2,5)

Źródła:

  1. Pod red. Gajewski P., Interna Szczeklika 2017, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s: 668-671
  2. Zagor M., Czarnecka P., Janoska-Jaździk M., Zapalenie zatok przynosowych.https://otolaryngologia.mp.pl/choroby/choroby-nosa-i-zatok/179617,zapalenie-zatok-przynosowych. Data dostępu: 10.05.2018
  3. DeMuri G.P., Wald E.R., Objawy kliniczne i leczenie ostrego zapalenia zatok przynosowych. https://www.mp.pl/otolaryngologia/nos_i_zatoki/56796,objawy-kliniczne-ileczenie-ostrego-zapalenia-zatok-przynosowych. Data dostępu: 10.05.2018
  4. Kościelna M., Ostre zapalenie zatok u dzieci i dorosłych., https://www.mp.pl/otolaryngologia/zalecenia/96894,ostre-zapalenie-zatok-u-dzieci-i-doroslych-epos-2012,1. Data dostępu: 10.05.2018
  5. Brook I. et al., Leczenie ostrego bakteryjnego zapalenia zatok przynosowych. https://www.mp.pl/okulistyka/wytyczne/choroby-ukladowe/11864,leczenie-ostrego-bakteryjnego-zapalenia-zatok-przynosowych-zalecenia-clinical-advisory-committee-on-pediatric-and-adult-sinusitis. Data dostępu: 10.05.2018