Nazwa diety FODMAP  pochodzi od angielskiego terminu fermentable oligosaccharides, disaccharides, monosaccharides and polyols, czyli fermentujących oligo-, di-, monosacharydów i polioli.

Związki te (zaliczane do grupy węglowodanów i alkoholi) mogą przyczyniać się do dolegliwości, na które cierpią pacjenci z zespołem jelita drażliwego. Okazuje się, że ograniczenie ich spożycia łagodzi przykre objawy i poprawia jakość życia chorych. (1,2)

Dieta FODMAP – nadzieja dla pacjentów z IBS

Twórcami diety FODMAP są australijscy uczeni z Monash University, Medicine, Nursing and Health Sciences, którzy ułożyli ją dla osób cierpiących na zespół jelita drażliwego (irritable bowel syndrome – IBS). Chorobie towarzyszą uciążliwe objawy nietolerancji pokarmowej.

Jednak, zdaniem naukowców, pacjenci, którzy stosują zasady diety FODMAP, obserwują poprawę stanu zdrowia i zmniejszenie wielu dolegliwości. Bóle brzucha i wzdęcia znacznie łagodnieją, a rytm wypróżnień zaczyna się normować. Najnowsze wyniki badań potwierdzają efekty diety FODMAP. (1,2)

Okazuje się, że niektóre węglowodany (np. fruktoza, laktoza, fruktany i alkohole polihydroksylowe) mogą nasilać dolegliwości w przebiegu IBS. Kłopotliwe związki wchodzą m.in. w skład sztucznych środków słodzących, do których zalicza się np. sorbitol, mannitol, maltitol, ksylitol). (1)

Dieta FODMAP – faza pierwsza i druga

Dieta FODMAP charakteryzuje się małą podażą fermentujących oligo-, di- i monosacharydów oraz polioli (fermentable oligosaccharides, disaccharides, monosaccharides and polyols – FODMAP). (1)

Dietę FODMAP stosuje się okresowo. Dlaczego? Ponieważ specjaliści, którzy ją układali, wiedzą, że długotrwała eliminacja całych grup produktów może negatywnie wpłynąć na zdrowie. Pierwszy etap modelu żywienia dla osób z IBS trwa 6-8 tygodni – w tym czasie z jadłospisu eliminuje się pokarmy najbardziej bogate w FODMAP.

Gdy dolegliwości zmniejszają się, rozpoczyna się faza druga, która polega na stopniowym włączaniu do menu kolejnych produktów zawierających FODMAP. (1)

Ułożono specjalne tabele, dzięki którym pacjenci eliminujący produkty bogate w FODMAP mogą zastąpić je pokarmami z małą zawartością tych związków.

Najczęściej pacjenci po zakończeniu diety FODMAP mogą wrócić do zwyczajowego modelu żywienia z wyłączeniem pojedynczych pokarmów obfitujących w problematyczne węglowodany. (1)

Zasady diety FODMAP – na co zwracać uwagę?

Zgodnie z zasadami diety FODMAP, należy uważnie czytać skład gotowych produktów, które mogą zawierać zakazane dodatki. Np. czosnek i cebula to częste dodatki do mieszanek przyprawowych lub doprawianych mięs i wędlin. (1)

Diabetycy powinni zwracać szczególną uwagę na słodziki obecne w niektórych (przeznaczonych dla osób z cukrzycą) jogurtów, soków, gum. W gotowych sosach, słodyczach i wyrobach cukierniczych nierzadko znajduje się syrop glukozowy-fruktozowy, który może nasilać dolegliwości w IBS. (1)

Pamiętajmy, że diety FODMAP nie mogą stosować wszyscy pacjenci z IBS. Dlatego tak istotna jest rozmowa z lekarzem, zwłaszcza w przypadku osób chorych przewlekle i leczonych farmakologicznie.

Wiele produktów (zarówno wykluczonych, jak i wskazanych w ramach tego modelu żywienia) może być problematyczne m.in. dla osób ze zwiększonym stężeniem cholesterolu we krwi. A wyłączenie (nawet okresowe) nasion roślin strączkowych oznacza ubytek jednego z najważniejszych źródeł energii.

Poza tym uzupełnienie jadłospisu   o wysokotłuszczowe produkty mleczne (np. niektóre sery) czy masło jest niewskazane przy dyslipidemiach. Dlatego wizyta u lekarza, czasem wielospecjalistyczne konsultacje, są konieczne.

Szczególną ostrożność zaleca się zachować w przypadku innych, współistniejących schorzeń lub problemów zdrowotnych, m.in. u pacjentów z czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego oraz chorobami układu krążenia. (1,3)

Źródła:

  1. Wnęk D. Dieta FODMAP (dieta zalecana w zespole jelita drażliwego), https://dieta.mp.pl/diety/diety_w_chorobach/111607,dieta-fodmap-dieta-zalecana-w-zespole-jelita-drazliwego. Data dostępu: 22.07.2018
  2. P. Halmos i wsp.https://www.mp.pl/gastrologia/przegladbadan/99379,wplyw-diety-o-malej-zawartosci-fermentujacych-oligo-di-i-monosacharydow-oraz-polioli-fodmap-na-objawy-ibs, Moćko K., Kołcz M., Brożek J. (oprac.). Data dostępu: 22.07.2018
  3. Reguła J. Charakterystyka i ocena wybranych diet alternatywnych. Forum Zaburzeń Metabolicznych 2013; 4 (3): 115–121