Wątroba jest bardzo ważnym narządem naszego ciała wchodzącym w skład układu pokarmowego, leżącym pod przeponą w okolicy łuku podżebrowego prawego. Fizjologicznie jej masa wynosi około 1500 g. Jej główną rolą jest produkcja żółci biorącej udział w trawieniu tłuszczów.

Niemniej pełni ona wiele innych funkcji, które umożliwiają prawidłowe działanie naszego organizmu. Warto więc poznać przynajmniej część z nich. (1,2,3)

Produkcja żółci

Wątroba stanowi jeden z gruczołów wpływających na działanie układu pokarmowego. Trzeba jednak zaznaczyć, że sama nie wchodzi w skład przewodu pokarmowego. W naszych organizmach każdego dnia powstaje około 500 ml żółci. W jej skład wchodzi przede wszystkim woda, ale także fosfolipidy, cholesterol, tłuszcze, kwasy tłuszczowe i kwasy żółciowe. (1,2,3)

Działanie żółci opiera się na stwarzaniu optymalnego środowiska do działania enzymów trzustkowych i jelitowych, biorących udział w trawieniu tłuszczów. (1,2,3)

Funkcja metaboliczna

Wątroba pełni również liczne funkcje metaboliczne. Po pierwsze uczestniczy ona w przemianach węglowodanów, czyli cukrów. Podstawowym składnikiem energetycznym jest glukoza.

Organizm jednak musi zadbać o jej przechowywanie tak, by wykorzystać zmagazynowane zapasy w sytuacji zwiększenia zapotrzebowania energetycznego, np. podczas wysiłku fizycznego lub głodu. W obrębie wątroby jest ona więc przekształcana w glikogen, czyli cukier złożony, a w razie potrzeby uwalniana już w postaci glukozy.

Narząd ten jest również magazynem innych substancji, np. witamin rozpuszczalnych w tłuszczach A, D, E i K, witaminy B12 i żelaza. (1,2,3)

W obrębie wątroby powstają również różne związki tłuszczowe, takie jak fosfolipidy, kwasy tłuszczowe, a także cholesterol, który w aż 80% jest wykorzystywany do produkcji kwasów żółciowych. (1,2,3)

Narząd ten jest także odpowiedzialny za produkcję białek, głównie tych osoczowych. Niektóre z nich, np. protrombina, fibrynogen czy czynniki krzepnięcia VII, IX i X, są odpowiedzialne m.in. za proces krzepnięcia krwi, dlatego ich niedobór może prowadzić do zagrażających życiu i zdrowiu krwotoków wewnętrznych i zewnętrznych.

Oprócz tego wątroba produkuje również białka ostrej fazy, syntezowane w odpowiedzi na proces zapalny toczący się w organizmie, i białka transportujące, np. hormony steroidowe. (1,2,3)

Funkcja detoksykacyjna

Wątroba jest również naszym głównym narządem detoksykacyjnym. To właśnie w jej obrębie metabolizowana jest większość leków. W tym narządzie dochodzi do ich sprzęgania z różnymi kwasami, aby powstała postać możliwa do wydalenia np. z moczem czy kałem. Jest to przyczyna, dla której należy rozsądnie dobierać preparaty i ich dawki u pacjentów z niewydolnością wątroby.

Z drugiej strony pamiętajmy, że same leki czy inne substancje także mogą doprowadzić do zaburzeń funkcjonowania tego narządu, zwłaszcza przy przedawkowaniu. Najczęściej słyszy się o toksycznym uszkodzeniu wątroby na skutek zatrucia paracetamolem, czyli popularnym lekiem o działaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym, wchodzącym w skład wielu preparatów złożonych stosowanych przy przeziębieniach. (1,2,3)

Wśród innych substancji silnie uszkadzających wątrobę można wymienić alkohol czy alfa-amanitynę, którą możemy znaleźć w muchomorach sromotnikowych. W najbardziej skrajnych przypadkach jedynym ratunkiem dla pacjentów jest przeszczep narządu. (1,2,3)

Funkcja immunologiczna

Co ciekawe, wątroba pełni również istotną funkcję w działaniu naszego układu immunologicznego, czyli odpornościowego. Jest magazynem tzw. komórek fagocytarnych, które po wniknięciu drobnoustroju pochłaniają go i w ten sposób inaktywują. Podobnie pozbywają się wszelkich resztek komórkowych czy produktów procesów zapalnych.

Narząd ten jest także źródłem czynników prozapalnych, które stymulują organizm do walki z patogenami wnikającymi do organizmu drogą oddechową, pokarmową czy przez skórę. (1,2,3)

Ze względu na rozliczne funkcje wątroba stara się zachować i przywracać równowagę biologiczną ustroju w okresach największego rozstrojenia, np. w przebiegu poważnych infekcji ogólnoustrojowych, takich jak posocznica. (1,2,3)

Źródła:

  1. Pod red. Gajewski P., Interna Szczeklika 2017, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s: 1123-1125
  2. Ganong W.F., Fizjologia, wyd. PZWL, Warszawa 2009, s: 484-488
  3. Juszczyk J., Wątroba – budowa i funkcje https://gastrologia.mp.pl/choroby/watroba/50948,watroba-budowa-i-funkcje. Data dostępu: 14.05.2018